Những con đường học trò của Sài Gòn ngày xưa

Những con đường học trò của Sài Gòn ngày xưa

<><><>

 

Trong muôn vàn nỗi nhớ rong rêu xưa cũ về Sài Gòn, có một miền nhớ thiết tha tôi dành cho những con đường Sài Gòn rợp bóng me xanh. Những con đường gắn liền với tuổi học trò, những con đường me mà với nhiều người Sài Gòn nếu không có nó Sài Gòn sẽ không còn là Sài Gòn nữa vậy.

Ngoài con đường Duy Tân (Phạm Ngọc Thạch) “cây dài, bóng mát” đã được “thần thánh hóa” bởi ông nhạc sĩ Phạm Duy thì con đường Cộng Hòa (Nguyễn Văn Cừ) cũng là con đường đẹp nhất nhì trong ký ức của các cô cậu học trò thời đó.

“con đường Duy Tân cây dài bóng mát”

Có lẽ vì nó cõng trên lưng mình một cụm bốn ngôi trường liền kề nhau: Trung học Trương Vĩnh Ký (nay là trường chuyên Lê Hồng Phong), Đại học Khoa học Sài Gòn (này là ĐH Khoa học Tự nhiên), Đại học Sư Phạm Sài Gòn, Trung học Bác Ái (Cao đẳng Sư Phạm, bây giờ là Đại học Sài Gòn).

Con đường này thuở đó rộng và vắng, quanh năm phủ bóng những hàng me tây gốc to, tán rộng. Bên cạnh những hàng me tây chạy dọc phía trước, ngay cổng trường Trương Vĩnh Ký ngày đó còn có hai cây phượng, mỗi bận hè sang hoa nở đỏ rực cả một góc trời.

Cũng từng được đi vào thơ ca là con đường Bà Huyện Thanh Quan, một trong bốn con đường bao bọc xung quanh ngôi trường Gia Long (này là trường Nguyễn Thị Minh Khai). Đường Bà Huyện Thanh Quan khúc gần Trần Quý Cáp (nay là Võ Văn Tần), Phan Đình Phùng (nay là Nguyễn Đình Chiểu) được trồng rất nhiều me, những gốc me to sù sì, tán cây xòe rộng chụm vào nhau xõa bóng che kín mặt đường.

Nữ sinh Gia Long

Đây là nơi các cô cậu học trò thường hay đến ngồi dưới gốc cây học bài hay đơn giản chỉ để ngồi nhìn lá me bay trong một buổi chiều đầy gió bởi cái vắng vẻ yên tĩnh của khung trời đầy thơ mộng này.

Riêng tôi, con đường Bà Huyện Thanh Quan còn mang đến cho tôi nỗi nhớ về những buổi trưa vắng, ngồi nhìn bóng nắng lọt qua kẻ lá in xuống mặt đường những hình thù ngộ nghĩnh, thả hồn theo tiếng dương cầm réo rắt bay ra từ khung cửa ngôi biệt thự của nhạc sĩ VĐC nằm ở một góc cuối con đường.

Con đường Nguyễn Bỉnh Khiêm nằm cạnh bên Trường nữ trung học Trưng Vương và Trường nam trung học Võ Trường Toản cũng là một con đường học trò đầy bóng lá me, mà mỗi buổi trưa tan trường, từng có biết bao nhiêu anh chàng “đứng ngẩn trông vời áo tiểu thơ”.

Học sinh Võ Trường Toản trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm

Sài Gòn trong ký ức tôi còn có rất nhiều con đường lá me đầy ấp kỷ niệm học trò như: Phan Đình Phùng (Nguyễn Đình Chiểu), Sương Nguyệt Anh, Trần Quý Cáp (Võ Văn Tần), Hồng thập Tự (Nguyễn thị Minh Khai), đường Nguyễn Du…

Sau bao nhiêu năm, những con đường học trò rời rợi bóng me của Sài Gòn xưa đã có nhiều thay đổi. Nhưng với nhiều người từng sống ở Sài Gòn, từng in dấu chân mình trên những cung đường kỷ niệm ấy mãi mãi vẫn còn mơ những giấc mơ xanh ngời bóng lá.

Nguồn: Ngô Thị Thu Vân

 

Đường Catinat – Tự Do và nếp sống Sài Gòn xưa

 
Trong số hàng trăm con đường của Sài Gòn, đường Tự Do, sau này là Đồng Khởi, xưa là đường Catinat là một trong số rất ít những con đường kỳ cựu nhất. Nó hiện diện từ trước khi Pháp đánh chiếm Sài Gòn và tầm quan trọng của nó trải dài từ thời Pháp thuộc cho đến bây giờ.

Có thể nói đường Tự Do – Đồng Khởi là chứng nhân của những thăng trầm trong lịch sử đất Sài Gòn, là trái tim tưng bừng nhịp sống của một thành phố không ngừng đổi mới, cho đến ngày nay vẫn tiếp tục là một trong những con đường quan trọng nhất của Sai Gòn.

Con đường kỳ cựu nhất Sài Gòn

Năm 1861, khi Sài Gòn lọt vào tay quân Pháp thì con đường này đã có một quá trình dài góp mặt vào sinh hoạt của cư dân địa phương. Nó được biết đến nhiều vì ở đầu con đường, nơi giáp với bờ sông Sài Gòn, từng là nơi vua nhà Nguyễn đến nghỉ ngơi và… tắm (Bến Ngự). Tuy nhiên, từ trước năm 1865, nó cùng 25 con đường khác chỉ mang số thứ tự kế tiếp nhau, từ 1 đến 26. Phải chờ đến ngày 1-2-1865, Đề đốc De La Grandière mới đặt tên cho từng con đường một và con đường số 16 lần đầu tiên mang tên Catinat. Nhiều người không rõ xuất xứ của tên này. Theo một số sử liệu, Catinat là tên một thống chế Pháp sinh năm 1637 và mất năm 1712, phục vụ dưới thời vua Louis XIV. Giữa thế kỷ XIX, Pháp lấy tên Catinat đặt cho một chiếc tàu chiến từng tham gia trận đánh Sài Gòn năm 1859 và dựa vào chi tiết này, De La Grandière đặt cho con đường số 16 tên Catinat (trường hợp tương tự cũng xảy ra với rạch Thị Nghè, được Pháp gọi là Arroyo d’Avalanche).

Một trong những tác giả Pháp đầu tiên là Pallu de la Barrière đã miêu tả con đường số 16 này vào năm 1861 như sau: “Du khách đến Sài Gòn nhìn thấy bên hữu ngạn con sông một loại đường phố mà hai bên bị đứt quãng bởi những khoảng trống lớn. Phần lớn nhà cửa làm bằng cây lợp lá cọ ngắn; số khác ít hơn, làm bằng đá. Mái nhà lợp bằng ngói đỏ làm vui mắt và tạo được cảm giác yên bình…”.

Tính cách quan trọng của con đường Catinat thể hiện ở chỗ nó được thực dân Pháp sử dụng làm trung tâm của bộ máy thuộc địa. Đầu tiên, vào năm 1863, ở vạt đất nằm giữa hai con đường Mossard nay là Nguyễn Du và Gouverneur sau là De La Grandlière, Gia Long, nay là Lý Tự Trọng, họ dựng lên dinh Thủy sư Đề đốc, cơ quan đầu não của thực dân Pháp tại Viễn Đông, gần chiếc đồng hồ lên cái tháp trước dinh, từ đó, quãng đất trống phía trước nay là khu đất trước mặt tiền Nhà thờ Đức Bà được gọi là “Quảng trường Đồng hồ”. Ngày 15-8-1865, tại quảng trường này đã diễn ra một buổi lễ trong thể có duyệt binh do chính De La Grandière chủ trì nhằm tôn vinh Hoàng đế Pháp Napoléon III và Hoàng hậu.

Năm 1864, Nha Giám đốc Nội vụ, người dân đương thời gọi là “Dinh Thượng thơ”, được xây dựng, nhìn ra đường Catinat, ở phía đối diện dinh Thủy sư Đề đốc. Viên chức lãnh đạo cơ quan này, xét về mặt cai trị, chỉ xếp sau Thống đốc Nam Kỳ, trực tiếp chỉ huy các tham biện Pháp và quan lại Việt Nam hàng Huyện, Phủ, Đốc phủ sứ. Đầu thập niên 1880, ngay trên lộ trình con đường chạy qua, mọc lên ngôi nhà thờ Notre Dame, về sau được cư dân Sài Gòn gọi là Nhà thờ Đức Bà hay Vương cung Thánh đường. Sau lưng nhà thờ là đường Norodom, lấy tên ông hoàng xứ Cambodge (Campuchia) đến thăm Sài Gòn vào đầu năm 1867, nhân cuộc đấu xảo canh nông đầu tiên tổ chức tại đây.

Năm 1886, Pháp khởi công xây trụ sở chính Sở Bưu chính và Viễn thông nay là Bưu điện trên khu đất đối diện với mặt tiền nhà thờ, nằm giữa con đường Catinat và đường Paul Blanchy nay là Hai Bà Trưng. Cuối đường Catinat, người ta nhìn thấy một tháp nước cao được xây dựng năm 1878 nhằm cung cấp nước uống cho cư dân trong vùng. Tuy nhiên, đến năm 1921, với sự phát triển của dân cư, tháp nước này không còn đáp ứng được yêu cầu nên bị đập bỏ. Ngày 1-1-1900, nhà hát Tây nay là Nhà hát thành phố được khánh thành trên giao lộ đường Bonard nay là Lê Lợi và Catinat, trở thành nơi biểu diễn thường xuyên của những đoàn hát từ phương Tây đến.

Nhịp sống trên đường Catinat

Sinh hoạt của đường Catinat vào những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX được tác giả Nguyễn Liên Phong miêu tả sinh động trong Nam kỳ phong tục nhơn vật diễn ca xuất bản tại Sài Gòn năm 1906:

Nhứt là đường Ca-ti-na,
Hai bên lầu các, phố nhà phân minh
Bực thềm lót đá sạch tinh
Các cửa hàng bán lịch thanh tốt đều

Máy may mấy chỗ quá nhiều,
Các tiệm tủ ghế dập dều phô trương
Đồ sành, đồ cẩn, đồ đương
Đồ thêu, đồ chạm trữ thường thiếu chi

… Nhà in, nhà thuộc, nhà chà,
Nhà hàng ăn ngủ với nhà lạc son (xoong) 
… Phong lưu cách điệu ai bằng
Đường đi trơn láng, đền giăng sáng lòa

Thứ năm, thứ bảy, thứ ba
Với đêm chúa nhựt hát nhà hát Tây…

Vào thời kỳ này, đường Catinat là bộ mặt sinh hoạt của cả Sài Gòn, thành phố thuộc địa đầu tiên ở vùng Viễn Đông với sự hiện diện của khoảng 3.000 người Pháp, hơn 3/4 trong số này là sĩ quan và viên chức. Lính Pháp ở trong các bungalow (loại nhà gỗ có hiên rộng) nằm khuất trong những vườn cây xanh. Để tiết kiệm chi phí và tìm sự đông vui hai, ba anh chung nhau tiền mướn một chỗ ở, có sự giúp việc của một anh bồi (boy) bản xứ, đi chợ, giặt giũ, nấu ăn… Sinh hoạt dân sự trên đường Catinat cũng được những người Pháp đương thời miêu tả đúng như Nguyễn Liên Phong. Hai bên đường, các thợ may, thợ đóng giầy người Hoa hoạt động khá đông, sau đó đến các cửa hiệu tạp hóa, nơi du khách có thể tìm thấy thức ăn khô, mũ nón hay yên cương… Từ ngày 24-2-1897, đoạn đường Catinat từ phía sau nhà thờ Đức Bà đến tháp nước (nay là Hồ Con Rùa) mang một tên mới là đường Blancsubé. Về sau nữa, khi thành phố được mở rộng hơn, con đường được tiếp tục nối dài đến đường Mayer sau là Hiền Vương và khúc cuối này có tên là đường Garcerie.

Tiêu biểu cho sinh hoạt trên đường Catinat vào thời kỳ đầu Pháp thuộc là nhiều cơ sở dịch vụ thương mại được thành lập từ rất sớm. Sớm nhất có thể không đâu hơn Hãng Denis Frère mọc lên ở đầu đường, phía bờ sông, nay là khu vực của Grand Hotel, đối diện với Nhà hàng Majestic phía bên kia đường. Sau Denis Frère là hiệu thuốc Tây đầu tiên của cả Sài Gòn nằm ở góc Catinat và Bonard (Lê Lợi), khai trương năm 1865, chủ nhân là Lourdeau, sau làm Xã trưởng Sài Gòn (1870). Ít lâu sau, hiệu thuốc được giao lại cho Holbé, tiến sĩ dược khoa, một nhân vật khá nổi tiếng của đất Sài Gòn xưa, từng làm Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Sài Gòn, Phó Chủ tịch Hội đồng quản hạt Nam kỳ. Holbé từng điều chế ra một loai biệt dược có tên “Gouttes Holbé” dành cho những tay nghiện á phiện cai nghiện. Về sau, nhà thuốc Tây về tay Renoux, rồi Solirène và mang tên vị chủ nhân này trong một thời gian dài, trước khi bị thay thế bởi nhà hàng Givral còn hoạt động đến ngày nay.

 

Bài và tài liệu của Nguyễn Tiến Quang

 

Sài Gòn với những kỷ niệm qua những góc ảnh thật đẹp

 

Đây là những hình ảnh đẹp và hoài cổ mà Trang nhà Sài Gòn Xưa & Nay xin được gửi đến tất cả quý bạn! Sài Gòn - Hòn Ngọc Viễn Đông từ năm 1954 đến năm 1975 thời Việt Nam Cộng Hòa. 

Đại lộ Nguyễn Huệ với những chiếc xe Huê Kỳ đang đậu ven lề đường. Bức hình được chụp đang độ mùa Giáng Sinh.

Đại lộ Nguyễn Huệ với những chiếc xe Huê Kỳ đang đậu ven lề đường. Bức hình được chụp đang độ mùa Giáng Sinh.

Đại Lộ Nguyễn Huệ trang hoàng đón Giáng Sinh với cây thông Noel và hang đá Belem.

Đại Lộ Nguyễn Huệ trang hoàng đón Giáng Sinh với cây thông Noel và hang đá Belem.

Nơi Đại Lộ Nguyễn Huệ và thương xá TAX có những kiosque bày bán đồ trang trí Giáng Sinh và Năm Mới.

Nơi Đại Lộ Nguyễn Huệ và thương xá TAX có những kiosque bày bán đồ trang trí Giáng Sinh và Năm Mới.

Đại Lộ Nguyễn Huệ nhìn về Tòa Đô Chánh.

Đại Lộ Nguyễn Huệ nhìn về Tòa Đô Chánh.

Đại lộ Nguyễn Huệ nhìn về Tòa Đô Chánh, bên trái hình là tấm bảng của kết quả cuộc bầu cử Hạ Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa.

Đại lộ Nguyễn Huệ nhìn về Tòa Đô Chánh, bên trái hình là tấm bảng của kết quả cuộc bầu cử Hạ Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa.

Sài Gòn đầu thập niên 60 - Công viên Đống Đa trước Tòa Đô Chánh và Bức tượng đài điêu khắc

Sài Gòn đầu thập niên 60 - Công viên Đống Đa trước Tòa Đô Chánh và Bức tượng đài điêu khắc "Tổ Quốc Không Gian".

Sài Gòn đầu thập niên 60 - Công viên Đống Đa trước Tòa Đô Chánh và Bức tượng đài điêu khắc

Sài Gòn đầu thập niên 60 - Công viên Đống Đa trước Tòa Đô Chánh và Bức tượng đài điêu khắc "Tổ Quốc Không Gian".

Sài Gòn đón gió se se lạnh -  Đường Tự Do, phía trước là ngã tư Tự Do-Ngô Đức Kế.

Sài Gòn đón gió se se lạnh - Đường Tự Do, phía trước là ngã tư Tự Do-Ngô Đức Kế.

Đường Tự Do, nhà hàng vũ trường Maxim's. Bên phải là ngã tư Tự Do-Ngô Đức Kế nơi đóng đô của nhạc sỹ Hoàng Thi Thơ và vũ đoàn Lưu Hồng. Ca sỹ lò của nhạc sỹ Hoàng Thi Thơ như Họa Mi, Sơn Ca, Bùi Thiện cũng đã từng ca ở đây.

Đường Tự Do, nhà hàng vũ trường Maxim's. Bên phải là ngã tư Tự Do-Ngô Đức Kế nơi đóng đô của nhạc sỹ Hoàng Thi Thơ và vũ đoàn Lưu Hồng. Ca sỹ lò của nhạc sỹ Hoàng Thi Thơ như Họa Mi, Sơn Ca, Bùi Thiện cũng đã từng ca ở đây.

Vườn Hoa (Công Viên)  Chi Lăng, đường Tự Do. Ngày nay không còn nữa, thay vào đó là tòa nhà Vincom.

Vườn Hoa (Công Viên) Chi Lăng, đường Tự Do. Ngày nay không còn nữa, thay vào đó là tòa nhà Vincom.

Vườn Hoa (Công Viên)  Chi Lăng, đường Tự Do. Phía trái là quán Cái Chùa (La Pagode) ,ngay ngã tư Lê Thánh Tôn -Tự Do ,là nơi nhiều gương mặt danh tiếng nhất về văn chương, thơ ca, hội hoạ, âm nhạc, cũng như những tên tuổi lớn trong các hoạt động văn hoá xã hội của Sài Gòn một thời thường có mặt.

Vườn Hoa (Công Viên) Chi Lăng, đường Tự Do. Phía trái là quán Cái Chùa (La Pagode) ,ngay ngã tư Lê Thánh Tôn -Tự Do ,là nơi nhiều gương mặt danh tiếng nhất về văn chương, thơ ca, hội hoạ, âm nhạc, cũng như những tên tuổi lớn trong các hoạt động văn hoá xã hội của Sài Gòn một thời thường có mặt.

Dinh Gia Long, trụ sở tối cao Pháp Viện.

Dinh Gia Long, trụ sở tối cao Pháp Viện.

Dinh Gia Long, trụ sở tối cao Pháp Viện.

Dinh Gia Long, trụ sở tối cao Pháp Viện.

Hội trường Diên Hồng, trụ sở Thượng Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa.

Hội trường Diên Hồng, trụ sở Thượng Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa.

Bức tượng An Dương Vương - thánh tổ binh chủng Pháo Binh Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa  phía trước hội trường Diên Hồng.

Bức tượng An Dương Vương - thánh tổ binh chủng Pháo Binh Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa phía trước hội trường Diên Hồng.

Bức tượng An Dương Vương - thánh tổ binh chủng Pháo Binh Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa  phía trước hội trường Diên Hồng.

Bức tượng An Dương Vương - thánh tổ binh chủng Pháo Binh Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa phía trước hội trường Diên Hồng.

Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam thời Việt Nam Cộng Hòa.

Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam thời Việt Nam Cộng Hòa.

Bến Bạch Đằng và sông Sài Gòn.

Bến Bạch Đằng và sông Sài Gòn.

Chợ Bến Thành thuở nào.

Chợ Bến Thành thuở nào.

Khách sạn Continental nơi Công Trường Lam Sơn.

Khách sạn Continental nơi Công Trường Lam Sơn.

Đại lộ Lê Lợi nhìn về Hạ Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa. Phía phải hình là tấm bảng hiệu thuốc lá CAPSTAN -

Đại lộ Lê Lợi nhìn về Hạ Nghị Viện Việt Nam Cộng Hòa. Phía phải hình là tấm bảng hiệu thuốc lá CAPSTAN - " Cho Anh Phát Súng Tim Anh Nát" - là một trong những "sản phẩm" phổ biến đối với quý ông Sài Gòn thời đó.

Trường Y Khoa đại học đường Sài Gòn vào thời ấy.

Trường Y Khoa đại học đường Sài Gòn vào thời ấy.

Một buổi Thánh Lễ chiều ở Vương Cung Thánh Đường nhà thờ Đức Bà.

Một buổi Thánh Lễ chiều ở Vương Cung Thánh Đường nhà thờ Đức Bà.

Một buổi Thánh Lễ chiều ở Vương Cung Thánh Đường nhà thờ Đức Bà.

Một buổi Thánh Lễ chiều ở Vương Cung Thánh Đường nhà thờ Đức Bà.

Ngã tư Pasteur-Lê Lợi - Bên phải hình là tiệm nước mía Viễn Đông nổi tiếng 1 thời, bên kia đường là quán Mai Hương kem.

Ngã tư Pasteur-Lê Lợi - Bên phải hình là tiệm nước mía Viễn Đông nổi tiếng 1 thời, bên kia đường là quán Mai Hương kem.

Đường Hồng Thập Tự, đoạn gần Rạp Olympic.

Đường Hồng Thập Tự, đoạn gần Rạp Olympic.

Đường Minh Mạng, gần tới đại học xá Minh Mạng và trường trung học Chu Văn An (phía bên phải hình).

Đường Minh Mạng, gần tới đại học xá Minh Mạng và trường trung học Chu Văn An (phía bên phải hình).

Nhà thờ Thánh nữ Jeanne d' Arc hay còn được nhiều người biết đến là Nhà thờ Ngã Sáu.

Nhà thờ Thánh nữ Jeanne d' Arc hay còn được nhiều người biết đến là Nhà thờ Ngã Sáu.

Sài Gòn những năm 1965 - Cây xăng Esso nơi góc đường Hai Bà Trưng-Trần Cao Vân. Hai cậu nhóc

Sài Gòn những năm 1965 - Cây xăng Esso nơi góc đường Hai Bà Trưng-Trần Cao Vân. Hai cậu nhóc "Sói Con" trong phong trào Hướng Đạo Việt Nam Cộng Hòa thuở ấy.

Sài Gòn thập niên 60-70 - Bức hình được chụp phía trước Dinh Độc Lập. Trông khá thoáng, sạch sẽ và hiện đại hơn bây giờ. Và dĩ nhiên cùng một khung cảnh, nhưng  thời xưa không nhếch nhác, bon chen như hiện tại, với cái kiểu

Sài Gòn thập niên 60-70 - Bức hình được chụp phía trước Dinh Độc Lập. Trông khá thoáng, sạch sẽ và hiện đại hơn bây giờ. Và dĩ nhiên cùng một khung cảnh, nhưng thời xưa không nhếch nhác, bon chen như hiện tại, với cái kiểu "đoàn người rừng rú đứng xếp hàng" để vào Dinh Độc Lập "chờ được tẩy não".

Sài Gòn thập niên 60-70 - Tầm về chiều, trời bắt đầu nhá nhem tối, Sài Gòn đã bắt đầu lên đèn. Có những buổi tối trời dịu mát, ghé tiệm kem Pôle Nord ngồi thưởng thức những ly kem bốn mùi chantilly, ngắm

Sài Gòn thập niên 60-70 - Tầm về chiều, trời bắt đầu nhá nhem tối, Sài Gòn đã bắt đầu lên đèn. Có những buổi tối trời dịu mát, ghé tiệm kem Pôle Nord ngồi thưởng thức những ly kem bốn mùi chantilly, ngắm "xe đi qua, người đi lại" . Tiệm có máy lạnh nên cũng khá là thoải mái.
 

  Kim Phương sưu tầm

 

 

 

 

 

 

Chỉnh sửa lần cuối vào %PM, %16 %095 %2020 %21:%04
back to top