Âm nhạc (123)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

NHẠC SĨ DZŨNG CHINH VÀ CA KHÚC "NHỮNG ĐỒI HOA SIM" - HUYỀN THOẠI BẤT TỬ CỦA DÒNG NHẠC VÀNG

07 Tháng 11, 2024
Đăng tại Âm nhạc
Viết bởi BAN CHẤP HÀNH

NHẠC SĨ DZŨNG CHINH VÀ CA KHÚC

"NHỮNG ĐỒI HOA SIM"

HUYỀN THOẠI BẤT TỬ CỦA DÒNG NHẠC VÀNG

Trong cuộc đời ngắn ngủi chỉ 28 năm của nhạc sĩ Dzũng Chinh, ông để lại rất ít tác phẩm, nhưng đều là những ca khúc bất hủ, được đánh giá là tiêu biểu nhất của dòng nhạc vàng, trong đó nổi tiếng nhất là bài Những Đồi Hoa Sim phổ từ thơ Hữu Loan.

Cùng với tiếng hát Phương Dung vào những năm đầu thập niên 1960, bài hát Những Đồi Hoa Sim của nhạc sĩ Dzũng Chinh đã đạt tới được những kỷ lục vô tiền khoáng hậu. Không có thống kê chính thức về số lượng phát hành, nhưng nhiều người kể lại rằng dĩa nhựa có bài hát Những Đồi Hoa Sim với tiếng hát Phương Dung (1 dĩa có 4 bài) của hãng Asia Sóng Nhạc có thể xem là dĩa bán chạy nhất từ trước đến nay. Từ thành công của Những Đồi Hoa Sim, ngay sau đó có thêm nhiều ca khúc khác nhắc đến loài hoa sim tím được ra mắt.

Năm 1949, tại Thanh Hóa, từ nỗi đau đơn vô cùng vì mất đi người vợ yêu thương, nhà thơ Hữu Loan sáng tác một bài thơ mang tên Màu Tím Hoa Sim. Khi đó ông làm thơ là để cho riêng mình, cho nỗi đau không thể diễn tả bằng lời, và có lẽ là lúc đó ông cũng không thể ngờ được rằng tác phẩm của mình lại được yêu thích nhiều đến như vậy suốt hơn 70 năm qua.

Dù ở nơi mà bài thơ được sáng tác, bài thơ bị coi là thứ văn chương ủy mị, tác giả đã bị kết tội và bị kỷ luật, nhưng những vần thơ lay động lòng người đó vẫn được truyền đi rộng rãi trong công chúng bằng những bản chép tay, vào đến miền Nam, rồi sau đó được hàng loạt nhạc sĩ phổ nhạc, nổi tiếng nhất là nhạc sĩ Phạm Duy với bài hát Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà, và nhạc sĩ Dzũng Chinh với Những Đồi Hoa Sim.

Ngoài ra nhạc sĩ Duy Khánh và Song Ngọc cũng có phổ nhạc cho bài thơ này, cùng lấy tên bài hát trùng tên với bài thơ là Màu Tím Hoa Sim, nhưng ít được biết đến hơn. Nhạc sĩ Hồng Vân cũng dựa vào câu chuyện đồi sim của Hữu Loan để viết thành ca khúc Chuyện Người Con Gái Hái Sim. Ngoài ra, sau năm 1975 nhạc sĩ Anh Bằng đã phổ thành ca khúc mang tên Chuyện Hoa Sim cũng rất được yêu thích với giọng hát Như Quỳnh.

Đối với bài Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà, dù nhạc sĩ Phạm Duy đã bắt đầu phổ nhạc ngay từ thời điểm bài thơ vừa mới ra đời, nhưng phải đến năm 1971 thì bài hát mới được phát hành. Vì vậy có thể nói Những Đồi Hoa Sim của nhạc sĩ Dzũng Chinh là bài hát nhạc vàng đầu tiên nhắc đến hoa sim.

Những đồi hoa sim ôi những đồi hoa sim tím chiều hoang biền biệt.
Vào chuyện ngày xưa nàng yêu hoa sim tím khi còn tóc búi vai.

Mấy lúc xông pha ngoài trận tuyến.
Ai hẹn được ngày về rồi một chiều mây bay.
Từ nơi ᴄhᎥếп trường Đông Bắc đó,
lần ghé về thăm xóm hoàng hôn tắt sau đồi.

Những chiều hành quân ôi những chiều hành quân
tím chiều hoang biền biệt.
Một chiều rừng mưa được tin em gái mất chiếc thuyền như vỡ đôi.
...

Không như bài hát của nhạc sĩ Phạm Duy đã bám sát theo từng câu thơ của thi sĩ Hữu Loan để phổ nhạc, nhạc sĩ Dzũng Chinh chỉ mượn ý thơ, mượn hoa sim và chuyện tình bi thương có thật vào thời chiến để sáng tác ca khúc đã trở thành một trong những bài nhạc vàng tiêu biểu và nổi tiếng nhất.

Sau năm 1975, Những Đồi Hoa Sim luôn nằm trong danh sách bài hát bị cấm suốt 45 năm. Đến năm 2020, bài hát này bất ngờ được cấp phép hát chính thức ở trong nước. Nhưng dù bị cấm hay không thì Những Đồi Hoa Sim vẫn luôn luôn được yêu mến suốt gần 60 năm qua.

Nhạc sĩ Dzũng Chinh tên thật là Nguyễn Bá Chính, sinh năm 1941 tại Nha Trang. Năm 1965, ông vào quân ngũ, theo học khoá Hạ sĩ quan trừ bị tại trường Hạ sĩ quan Đồng Đế – Nha Trang, sau đó là khóa Sĩ quan đặc biệt và tốt nghiệp với cấp bậc Chuẩn uý trừ bị. Giữa năm 1968, ông được thăng cấp Thiếu uý. Cuối tháng 2 năm 1969, Trung đội ông có nhiệm vụ chốt ở chân núi Chà Bang, Ninh Phước và hy sinh tại đây vào ngày 1/3/1969 khi mới 28 tuổi.

Trong cuộc đời ngắn ngủi đó, dù sáng tác không nhiều, tuy nhiên chỉ với những ca khúc như Những Đồi Hoa Sim, Tha La Xóm Đạo, Lời Tạ Từ và Đêm Dài Chưa Muốn Sáng, tên tuổi nhạc sĩ Dzũng Chinh xứng đáng có một vị trí trang trọng trong dòng nhạc vàng.

Có một điều có lẽ ít người để ý đến, đó là nhạc sĩ Dzũng Chinh đã qua đời cách đây trên 50 năm (1969), là đã quá thời hạn bảo hộ tác quyền nếu chiếu theo công ước Bern. Công ước có giá trị tầm quốc tế này quy định thời hạn bảo hộ bản quyền tác phẩm văn học – nghệ thuật sẽ là suốt cuộc đời của tác giả cộng với 50 năm sau khi tác giả qua đời. Điều đó có nghĩa là từ năm 2019 đến nay, những ca khúc bất hủ kể trên của nhạc sĩ Dzũng Chinh sẽ thuộc về tất cả mọi người, ai cũng có quyền hát, thu âm và thậm chí là kinh doanh mà không cần phải trả tiền tác quyền.

Bài: Đông Kha

Nguồn: Nhạc Xưa

Xem thêm...

“Tôi vẽ đời em” .Đi nghe nhạc Trần Hải Sâm ở San Jose

26 Tháng 9, 2024
Đăng tại Âm nhạc
Viết bởi ⭐TRẦN KIM PHƯỢNG (Moderator)

“Tôi vẽ đời em” .

Đi nghe nhạc Trần Hải Sâm ở San Jose

Nhạc sĩ Trần Hải Sâm trong chiều nhạc “Tôi vẽ đời em” .

Đi nghe nhạc Trần Hải Sâm ở San Jose

Bùi Văn Phú

Hải Sâm đã viết mấy ca khúc về nỗi kinh hoàng và niềm đau do dịch gây ra cho nhiều gia đình người Việt ở quê nhà. Một trong những ca khúc được nhiều người nghe trên YouTube là "Một ngày trên quê hương tôi"...

Chương trình nhạc "Tôi vẽ đời em : dòng nhạc Trần Hải Sâm" đã diễn ra trên sân khấu Elizabeth A. Hangs tại Thính đường Santa Clara Convention Center

Chiều Chủ nhật 21/5 vừa qua chương trình nhạc "Tôi vẽ đời em : dòng nhạc Trần Hải Sâm" đã diễn ra trên sân khấu Elizabeth A. Hangs tại Santa Clara Convention Center với sự tham dự của 700 khán giả yêu thích văn nghệ vùng San Jose, trung tâm sinh hoạt văn hoá của người Việt ở miền bắc California

Nhạc sĩ Trần Hải Sâm người gốc Hà Nội, qua Mỹ từ cuối thập niên 1990 như là một sinh viên ban thạc sĩ ngành nhân văn tại Đại học Oregon. Sau khi tốt nghiệp, cô về California sinh sống và mới chỉ bước vào con đường sinh hoạt nghệ thuật trong vòng ba năm qua. Đến nay Hải Sâm đã sáng tác hơn 50 ca khúc, một số đã lên Youtube, thể hiện qua các giọng ca được nhiều người biết đến như Quang Dũng, Trần Thu Hà, Hương Lan, Hồng Nhung, Diễm Liên, Tuấn Ngọc, Nguyên Khang, Thế Sơn, v.v.

Chúng tôi đến thính đường đúng 2 giờ chiều như ghi trên vé. Bên ngoài hành lang gặp mấy bạn trong nhóm cựu sinh viên Đại học Berkeley và các bạn khác từng gặp nhau trong các buổi văn nghệ bỏ túi ở nhà Hải Sâm. Đến 3 giờ chương trình khai mạc với đôi lời của anh Lý Trần, trưởng ban tổ chức.

Diễm Liên và Thế Sơn trong một bài song ca (Ảnh : Bùi Văn Phú)

Nhạc sĩ Diệu Hương, tác giả của các ca khúc nổi tiếng như "Vì đó là em", "Phiến đá sầu" đã giới thiệu nhạc sĩ Hải Sâm và dòng nhạc của cô. Hai người nữ nhạc sĩ, một từ Quận Cam và một từ Thung lũng Hoa vàng có dịp quen biết nhau trong gần một thập niên qua và có chung niềm đam mê âm nhạc nên thân thiết với nhau qua những lần cùng đi chơi, qua những bữa ăn, những buổi văn nghệ bỏ túi ấm cúng tại tư gia của vợ chồng nhạc sĩ Trần Hải Sâm và phu quân là luật sự Đinh Ngọc Tấn. Theo Diệu Hương, những ca khúc của Hải Sâm là những dòng nhạc văn vẻ, duyên dáng và dễ thương, ca từ của nhạc Hải Sâm cũng là những thương yêu, hờn giận nhưng giàu cảm xúc và đầy khát vọng của một loài chim lạ, hướng về những chân trời mới lạ, sâu thẳm.

"Tôi vẽ đời em" gồm 29 ca khúc ca khúc của Hải Sâm, hầu hết là những bài hát không nằm trong số hơn 20 ca khúc đã được phổ biến trên YouTube.

Ý Lan trong tà áo dài duyên dáng (Ảnh : Bùi Văn Phú)

Bốn ca sĩ "cây nhà lá vườn" vùng San Jose là Đồng Thảo, Diệu Linh, Anh Tuấn và Quang Khải đã khai mạc chương trình bằng "Tình đến" với âm điệu tươi vui, du dương.

Tình đến

Cho màu mắt úa em tôi dịu êm

Nghe từng hơi thở xua tan màn đêm

Yêu cài lên tóc, em buông niềm đau

Đêm dài nương náu, ta mơ ngày sau…

Mỗi ca khúc của Hải Sâm là cảm xúc về một chuyện tình, từ phương Đông cổ xưa với mối tình éo le giữa Thuyền Quyên là cô học trò với người thày dạy mình là Khuất Nguyên. Bài hát do Hương Lan thể hiện :

Dòng đời ai tắm bên sông nhớ

Đẩy tấm Thuyền Quyên dạt bến chờ

Giọt tình ai khóc đêm trăng ấy

Cạn hết lòng chưa đặng ghé bờ...

Ca sĩ Trọng Bắc đến từ Sài Gòn góp mặt trong chương trình.

Bên trời Tây có chuyện tình giữa một nhà văn và cô gái làng chơi, trong tác phẩm cổ điển "Trà hoa nữ" của Alexander Dumas fils đã là nguồn cảm hứng cho nhạc sĩ viết lên ca khúc "Nhân dáng một niềm đau" mà Nguyên Khang cho là khó hát nhất trong các bài hát của Hải Sâm mà anh thể hiện. Nguyên Khang kể là trong những lần tập dượt với nhạc sĩ Vũ Quang Trung, người lo phần hoà âm phối khí cho chương trình, anh hay nói đùa là nên đổi tên thành "Nhận dạng một niềm đau" vì có ai biết được nhân dáng của niềm đau ra sao.

Yêu em nhung gấm phôi pha

Yêu em hương phấn trăng hoa

Yêu em mơ ước phai nhòa

Yêu em tình đau bội xoá. Xóa yêu đi…

Nhạc Hải Sâm có những khúc dân ca, những bài ca mang âm hưởng cổ truyền với giai điệu ngũ cung đã đem đến cho khán giả sự cảm nhận gần gũi với văn hoá Việt, với quê nhà Việt Nam. Ca khúc "Tiếng quê" đã được Ý Lan thể hiện mang nét truyền thống của quê hương :

Ai về, về thăm chốn, chốn quê xa

Cho tôi là tôi gửi chút ớ,

miếng quà, là quà nước non

Ầu ơ tiếng nước trong nôi

Chiều hôm ai hát ớ, chứ đứng ngồi,

đứng ngồi mà tiếng quê

Hương Lan hát dân ca "Lý mồ côi" gây xúc động trong lòng khán giả (Ảnh : Bùi Văn Phú)

Mấy năm vừa qua nạn dịch Covid-19 giết chết mấy chục triệu người trên thế giới và Việt Nam cũng không tránh được thảm họa này. Hải Sâm đã viết mấy ca khúc về nỗi kinh hoàng và niềm đau do dịch gây ra cho nhiều gia đình người Việt ở quê nhà. Một trong những ca khúc được nhiều người nghe trên YouTube là "Một ngày trên quê hương tôi", hơn 200 nghìn lượt xem, với giọng hát Trần Thu Hà, mà một bạn trên Facebook là Sĩ Nguyễn sau khi nghe đã gửi bình luận như sau :"11g trưa ngày 4/8/2021 người Chồng ra đi, 11g30 trưa ngày 4/8/2021 (tức là 30 phút sau, cùng ngày) người Vợ nối gót ra đi bỏ lại đứa Cháu 2 tuổi vì thế nghe TrầnThu Hà hát tôi muốn nghe và ko muốn nghe. Đau Đớn Lắm".Lời chia sẻ trên khiến Hải Sâm cảm động và viết lên ca khúc "Ầu ơ lý mồ côi" đã được ca sĩ Hương Lan trình bày trong chương trình.

Mồ côi tội lắm ai ơi

Sông sâu vắng mẹ ngược đồi thiếu cha

Cò con lẻ bóng sương sa

Đìu hiu bếp lửa mẹ cha không còn

Trong phần giới thiệu bài ca, nhạc sĩ Hải Sâm tâm sự : "Thảm dịch đã lấy đi biết bao nhiêu sinh mạng những người con của Sài Gòn. Con mất cha, vợ mất chồng, con thơ mất mẹ… Sinh ly tử biệt luôn là nỗi đau tận cùng của những mất mát tổn thương. Càng đau lòng hơn khi người ở lại là những em bé mồ côi không nơi nương tựa, đôi mắt ngây thơ buồn ngơ ngác không tìm ra một điểm náu, bàn tay quá bé nhỏ không nắm nổi một niềm tin".

Hương Lan đến với chương trình qua những khúc dân ca đã nhận được những tràng pháo tay nồng nhiệt từ khác giả.

Chủ đề của chương trình nhạc hôm nay là "Tôi vẽ đời em", theo lời giới thiệu của Trần Hải Sâm là "Trong bức tranh ‘Tôi vẽ đời em’, chúng ta không thấy rõ ràng các nét như môi, mắt, mũi, miệng… mà người thiếu nữ được phác họa bằng những hình ảnh trừu tượng :

Ngồi yên em nhé, tôi vẽ đời em

Hồn nhiên như nắng, tuổi mới chạm vai

Bàn tay bé dại, nâng niu cuộc tình

Tôi vẽ đời em - Nhạc & lời : Trần Hải Sâm - Hòa âm : Quang Ngọc – Tiếng hát : Trọng Bắc

Về hình ảnh "tuổi mới chạm vai", trong nhận thức của Hải Sâm, đôi vai tượng trưng cho sự gánh gồng, cho lo toan vất vả. Đôi vai là sự trải nghiệm của cuộc đời, là bề dày của cuộc sống. "Tuổi mới chạm vai" mang hình ảnh người con gái đang ở cái độ tuổi trăng tròn, vừa mới bước vào, chạm vào cuộc đời này.

Đứng trước cái vẻ đẹp trong trắng thơ ngây của "tuổi mới chạm vai" đó, người thi họa sĩ ngã lòng yêu, nhưng đã ở cái tuổi xế chiều :

Đời tôi như gió, nhặt lá vàng rơi

Mùa thu quá vội, đi ngang phận người

Nên người thi họa sĩ chỉ yêu một cách tôn thờ và muốn vẽ lên một bức tranh tình yêu, như muốn giữ lại muôn thủa cái vẻ đẹp ngây thơ, hồn nhiên đó.

"Tôi vẽ đời em" đã được trình bày qua giọng hát Trọng Bắc, một ca sĩ từ Sài Gòn vừa đến California được mấy hôm, với âm điệu qua nhiều cung bậc và được khán giả chào đón một ca sĩ từ phương xa với một bài ca mới bằng những tiếng vỗ tay vang.

Với dòng nhạc chưa quen thuộc với người yêu thích văn nghệ, các ca sĩ đã mang đến cho khán giả chiều hôm đó những khám phá về một dòng nhạc của Trần Hải Sâm, qua Diễm Liên với "Tình cát", "Thu lỡ làng" hay song ca với Thế Sơn qua "Tình đã quên lối" ; qua Đồng Thảo với "Mộng tàn canh", Anh Tuấn với "Quên lối đường tơ" hay Diệu Linh qua "Thu khát", Quang Khải với "Nỗi đau của ngày".

Thính đường đông kín khán giả tham dự chương trình (Ảnh : Bùi Văn Phú)

Chấm dứt chương trình, một người quen nói với tôi rằng chị đã rơi nước mắt khi nghe Hương Lan hát bài "Lý mồ côi". Một bạn khác nhận xét nhạc Trần Hải Sâm có vài ca khúc dễ đi vào lòng người và khen ban tổ chức đã thành công trong việc giới thiệu một nhạc sĩ mới và đã được sự chú ý của giới yêu thích văn nghệ đến dự đông kín cả thính đường.

Đối với người nhạc sĩ, như lời cô tâm sự khi bước ra sân khấu giới thiệu dòng nhạc của mình trong buổi chiều hôm nay, là :

"Sau ba năm sáng tác, hôm nay Hải Sâm được đứng ở đây, trong một khán phòng rộng lớn như vầy, được chia sẻ với quý vị những ca khúc của mình, thực sự là một bất ngờ kỳ diệu, một bước rẽ đặc biệt đối với Hải Sâm. Âm nhạc đến với Hải Sâm một cách rất tình cờ. Có lẽ đó là sự an bài của Thượng Đế.

Mỗi sáng tác như một bông hoa dại sau vườn nhà, sần sùi những cảm xúc, thô ráp những nỗi đau, hay ngất ngư một niềm vui bình dị. Những bông hoa dại đó chỉ mong được được mang nhựa sống của mình toả hương làm đẹp cho đời.

Dòng nhạc Trần Hải Sâm như một con thuyền chở đầy những bông hoa dại đó và muốn được ra khơi. Sự có mặt của quý vị trong live show này giúp tạo nên dòng nước đầu tiên để đưa con thuyền ấy ra khơi".

Bùi Văn Phú

Nguồn : VOA, 03/06/2023

Trò chuyện cùng nhạc sĩ Trần Hải Sâm, ‘Một Ngày Trên Quê Hương Tôi’

Nhạc sĩ Trần Hải Sâm (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Đặc biệt là mùa thu Hà Nội xao xác heo may, rượm vàng sắc lá. Thu Hà Nội đượm buồn với mưa ngâu, nhưng nồng nàn bên hoa sữa và rất đời, rất phố trong hương cốm xanh non, ngọt lòng người lữ khách.

Bùi Văn Phú

--------------------------

Hơn 20 năm trước tôi gặp Trần Hải Sâm, khi cô còn là sinh viên ban thạc sĩ của Đại học Oregon, là một cô gái đã tốt nghiệp ngành cổ sử Đại học Quốc gia Hà Nội với dáng nét trẻ trung, tính tình vui vẻ, cởi mở. Sau này Sâm trở thành bà xã của Luật sư Đinh Ngọc Tấn, một bạn trẻ đã cùng tôi tổ chức nhiều hội thảo từ sân trường đại học và trong sinh hoạt cộng đồng vùng Vịnh San Francisco.

Mấy năm trước tôi được Hải Sâm cho nghe bản nháp những bài hát đầu tiên và tôi đã nhận ra chị có thiên khiếu về âm nhạc, dù không học qua trường nhạc và đến nay chị đã có cả trăm sáng tác.

Trần Hải Sâm dành cho chúng tôi cuộc trò chuyện hôm nay, về con đường đến với sáng tác âm nhạc của chị.

***

Bùi Văn Phú: Khoảng 3 năm về trước, trên Youtube có bài hát “Khóc Con” của chị, nhân sự kiện 39 người Việt tử nạn vì ngộp thở trong một xe thùng chở hàng khi tìm đường vào nước Anh. Đây có phải sáng tác đầu tay của chị?

Trần Hải Sâm: Dạ, đây là bài hát đầu tiên Hải Sâm cho phổ biến trên YouTube. Bài “Khóc Con” được trình bày như một dạng hát mộc, với ca sĩ Đồng Thảo và ngón đàn guitar của nhạc sĩ Công Dũng.

Bùi Văn Phú: Chị có thể cho biết những suy tư, cảm nhận của chị khi viết lên ca khúc này?

Trần Hải Sâm: Bài hát “Khóc Con” được viết cuối tháng 11 năm 2019, sau khi có tin 39 nạn nhân là những bạn trẻ người Việt, rời quê hương tìm đường mưu sinh, mong muốn một cuộc sống tốt đẹp hơn cho mình và cho gia đình còn ở lại. Con đường mưu sinh trên đất người cũng chồng chất những toan tính và đầy rẫy nguy hiểm, để rồi họ đã phải chôn cất ước mơ của mình cùng những hơi thở cuối đời trong một chiếc container băng giá, ngột ngạt trên đất người. Con gái của Hải Sâm lúc ấy cũng độ tuổi như những cô gái trẻ nạn nhân và Hải Sâm liên tưởng đến nỗi đau của những người mẹ mất con, nên đã viết:

“Tội lắm ai ơi, phút cuối cuộc đời của hơn ba mươi đứa trẻ
Thở nốt khí quê người mà nhớ mẹ thương cha
Bỏ xác phương xa, những hình hài khô cóng lại
Chết hết ước mơ rồi ôi muộn quá một ngày mai…”

Hôm nay, hơn ba năm sau, ngồi đây nhớ lại những người con trẻ Việt lưu lạc và vắn số ấy, lòng vẫn không tránh được xót xa.

Nhạc sĩ Trần Hải Sâm trong một buổi sinh hoạt văn nghệ tại nhà chị ở San Jose, California (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Nhạc sĩ Trần Hải Sâm trong một buổi sinh hoạt văn nghệ tại nhà chị ở San Jose, California (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Bùi Văn Phú: Trong vòng ba năm qua chị đã có gần 40 sáng tác về tình yêu, về quê hương, về phận người Việt đã được các ca sĩ như Hà Trần, Hồng Nhung, Quang Dũng, Hương Lan, Trọng Bắc, Nguyên Khang, Diễm Liên… thể hiện, như thế mỗi tháng chị đều có sáng tác mới. Nguồn cảm hứng đã đến với chị như thế nào để sáng tác, nó đến từ vườn nhà, từ nắng mai, hay trải nghiệm bản thân qua tình yêu, qua nỗi nhớ quê nhà?

Trần Hải Sâm: Trong 3 năm sáng tác, Hải Sâm đã viết được gần 100 bài hát. Đến nay đã có 35 bài đã được phổ biến trên YouTube.

Với thơ nhạc, Hải Sâm như một người lữ khách, góp nhặt lại những gương mặt, những mảnh đời, những nỗi niềm để rồi lắng nghe, trải nghiệm và viết lên cảm xúc của mình qua từng lời ca nốt nhạc. Có bài là tâm sự, là trải nghiệm của bản thân, là câu chuyện của lòng mình. Có bài thì là những câu chuyện, những mảnh đời, những nỗi lòng mà Hải Sâm gặp gỡ trên con đường đời.

Ví dụ bài “Nỗi Nhớ Đau Trên Môi Cười” là câu chuyện Hải Sâm viết về nỗi đau của một người bạn khi cuộc hôn nhân bị đổ vỡ. Mỗi lần gặp, người bạn ấy luôn cố gắng nở một nụ cười. Nhưng Hải Sâm thấy nụ cười ấy mới buồn làm sao, dường như nỗi nhớ vẫn còn hằn đau trên môi cười đó.

Bùi Văn Phú: “Con Sóng Đời” do Quang Dũng hát, có những ca từ nghe thật buồn, mà lãng mạn:

“Con sóng đời đập mãi những tương tư
Ta bơ vơ bạc đầu trên biển cạn
Nghe trăm năm ngút ngàn cơn gió trở
Đẩy những bơ vơ, xô ngã lời yêu đầu…”

Chị viết ca khúc này khi nào, trong hoàn cảnh, tâm trạng ra sao?

Trần Hải Sâm: Biển là một mảng đề tài khá lớn trong các sáng tác của Hải Sâm. Hải Sâm yêu biển, không chỉ vì cái mênh mang vô tận của lòng đại dương, mà còn là sự cồn cào của từng con sóng. Đôi khi Hải Sâm tự nghĩ, nếu đời mình là những con sóng thì sẽ ra sao? Và từ những suy nghĩ như thế mà Hải Sâm viết bài “Con Sóng Đời”.

Sóng bơ vơ thổn thức, sóng thét gào những nỗi đau, rồi sóng bạc đầu theo từng ký ức. Sóng chỉ biết yêu, yêu không ngừng nghỉ, dẫu cồn cào và tan nát, sóng chẳng thể đừng yêu. Giữa lòng đại dương trăn trở, con sóng bạc đầu đưa ta đi qua từng câu hứa, mỗi thoáng đam mê, giữa cuộc đời bộn bề những lo toan tính toán, để rồi một ngày:

“Hai vai run gánh đời lên nhắc nhở
Hỏi tháng năm xưa, câu hứa còn đi về?”

Sinh viên Đại học Oregon Trần Hải Sâm và sinh viên Đại học UC Los Angeles Đinh Ngọc Tấn đi chơi Hội Tết San Jose năm 2000 (Ảnh: Bùi Văn Phú)

Bùi Văn Phú: Ba năm với đại dịch Covid-19, bên Mỹ này mọi người lo sợ trước cơn dịch hoành hành và chúng ta đã thấy người thân quen, người chung quanh phải vào bệnh viện rồi lặng lẽ vĩnh viễn ra đi. Khi dịch lan nhanh trên quê hương Việt Nam, chị đã viết ca khúc “Một Ngày Trên Quê Hương Tôi” có những ca từ vẽ lên hình ảnh cái chết lặng lẽ, cô đơn vì dịch, nghe rất buồn và gây xúc động.

“Nghe tiếng khóc báo người thân tắt thở
Ra đi giữa im lìm
Không hương khói chẳng một vòng hoa
Lặng lẽ hoá ra tro. Lặng lẽ hoá ra tro…”

Lời ca thật quá, có thể làm rơi lệ nhiều người. Nhất là những ai có người thân đã mất vì Covid. Hình như chị viết bài này rất nhanh, vì khi Sài Gòn và các tỉnh thành ở quê nhà toang thì chỉ một hai tuần sau đã có ca khúc này của chị ra đời với giọng hát Trần Thu Hà.

Trần Hải Sâm: Bài “Một Ngày Trên Quê Hương Tôi” được Hải Sâm viết trong một ngày, ngày 8 tháng 8, 2021. Lúc đó Sài Gòn đang chít khăn tang cho sự bùng phát khủng khiếp của nạn dịch Covid. Đây đó cách ly, gần xa phong tỏa. Hơn bao giờ hết, ta cảm nhận được hạnh phúc là những thứ gì đó thật giản đơn. Vì khi những thứ tầm thường giản đơn đó bỗng chốc trở thành xa xỉ, vượt khỏi tầm với, ta mới chợt nhận ra rằng, ta đã từng phung phí, đã từng thờ ơ, hay đã từng quá khắt khe, đã từng quá vội vàng cho một lần gặp gỡ, để rồi:

“Một ngày trên quê hương tôi
Giữa sân trường không còn ai lỡ hẹn
Viên phấn trên giảng đường côi cút nhớ chữ thầy cô…”

Thảm thương nhất là cảnh nhìn thấy từng người thân, bạn bè ra đi trong cô đơn tạnh vắng, không hương khói, chẳng một vòng hoa, cứ thế lặng lẽ hoá ra tro. Vài hôm trước đó thôi, còn bên nhau mắt môi vui cười, tay thon ngực ấm mà giờ chỉ còn lại một nắm tro tàn, để những người thân vẫn còn chưa khỏi bàng hoàng trong nỗi đau thương mất mát.

Trong vòng tháng 8 và tháng 9 năm 2021, Hải Sâm đã viết 4 bài hát về đại dịch Covid. Đầu tiên là bài “Một Ngày Trên Quê Hương Tôi,” sau đó là “Sài Gòn Đổ Lệ,” rồi “Ầu Ơ Lý Mồ Côi” và cuối cùng là “Sài Gòn Hồi Sinh.” Các bài này đã được phổ biến trên kênh YouTube của Trần Hải Sâm Music.

Bùi Văn Phú: “Sài Gòn Đổ Lệ” và “Sài Gòn Hồi Sinh” là hai trong bốn ca khúc của chị sau khi dịch Covid-19 qua đỉnh điểm, khi thế giới có thuốc tiêm ngừa. Chị sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nhưng vì sao lại dành cho Sài Gòn nhiều tình cảm?

Trần Hải Sâm: Hải Sâm sinh ra và lớn lên ở Hà Nội. Một miền ký ức trong vắt, thơ ngây của tuổi thơ Hà Nội vẫn luôn ẩn hiện đi về qua từng lời ca nốt nhạc của Hải Sâm. Đặc biệt là mùa thu Hà Nội xao xác heo may, rượm vàng sắc lá. Thu Hà Nội đượm buồn với mưa ngâu, nhưng nồng nàn bên hoa sữa và rất đời, rất phố trong hương cốm xanh non, ngọt lòng người lữ khách. Hải Sâm đã có những bài hát về Hà Nội như “Hà Nội Tuổi Đi Về,” “Hà Nội Khúc Mưa Thu”.

Sài Gòn không phải là nơi Hải Sâm sinh ra hay lớn lên, không phải là miền ký ức của Hải Sâm, nhưng Sài Gòn là miền mơ ước, miền mong đợi, miền cuốn hút… Sài Gòn không có vẻ đẹp mong manh yểu điệu của mùa thu Hà Nội, mà Sài Gòn luôn bừng lên sức sống. Sài Gòn đẹp chộn rộn trong từng hơi thở, yêu ghét rõ ràng như hai mùa nắng mưa. Sài Gòn của hôm xưa, Sài Gòn của hôm nay, dẫu thay mưa đổi nắng, Sài Gòn vẫn không hề ráo mực trên những áng văn thơ. Sài Gòn có những ước mơ, Sài Gòn có miền đau quá khứ, Sài Gòn trăn trở những kiếp mưu sinh, nhưng Sài Gòn luôn nặng tình trong mỗi lần biến loạn. Sài Gòn vừa trải qua những tang thương mất mát của nạn dịch Covid, thành phố chít khăn tang, đèn đường hai hàng giăng lệ. Nhưng Sài Gòn chỉ quỵ xuống bên những nỗi đau, chứ Sài Gòn không bao giờ gục ngã.

Bùi Văn Phú: Được biết chị tốt nghiệp ngành nhân văn từ Đại học Quốc gia Hà Nội và từ Đại học Oregon, Hoa Kỳ, vậy kỷ năng sáng tác nhạc của chị có từ đâu?

Trần Hải Sâm: Âm nhạc đến với Hải Sâm một cách rất tình cờ, như một bông hoa dại nở muộn. Hải Sâm không qua một trường lớp âm nhạc hay khoá đào tạo nào. Những kiến thức căn bản về nhạc và guitar thì Hải Sâm tự học hỏi qua online, sách vở và bạn bè. Quá trình sáng tác cũng vậy, đó là một quá trình tự học, tự mò mẫm theo khả năng giới hạn và sự cảm nhận của riêng mình.

Đối với Hải Sâm, viết nhạc dường như là một cách làm thơ, dùng nốt nhạc để làm thơ, hay dùng thơ để tuôn ra ý nhạc. Có người sáng tác theo kiểu phổ thơ, tức là có thơ trước rồi phổ nhạc. Có người khác thì viết giai điệu trước rồi sau đó mới tìm lời bỏ vào. Hải Sâm thì sáng tác theo lối thơ và nhạc đi cùng với nhau, nên có thể bẻ thơ theo nhạc, hoặc bẻ nhạc theo thơ, không bị ràng buộc bởi một khuôn khổ đã được đặt trước.

Sau 3 năm sáng tác, nhìn lại, Hải Sâm nhận thấy những sáng tác của mình có lẽ là một sự kết tụ của những năm tháng đọc thơ và đọc sách từ lúc còn bé, cộng với những nhận thức và trải nghiệm cuộc đời sau này của mình.

Văn thơ là nguồn nhựa sống từ khi Hải Sâm bắt đầu biết nói. Ba của Hải Sâm rất yêu thơ và đã dạy cho con mình đọc thơ, nên kiến thức đầu tiên Hải Sâm được học có lẽ là thơ. Nhờ ba tập nói nên lúc 3, 4 tuổi Hải Sâm đã có thể đọc làu làu mấy trang truyện Kiều của Nguyễn Du, dù chưa biết đọc biết viết và chẳng hiểu gì.

Cách dạy con cái của ba Hải Sâm cũng rất đặc biệt, rất thơ. Hải Sâm lúc nhỏ hay thích bỏ tay xuống nước nghịch để khoắng nước cho sóng lên. Ba Hải Sâm không muốn Hải Sâm nghịch như vậy, nhưng ba không la hét cấm đoán, mà chỉ nhẹ nhàng nói: “Con đừng làm như vậy, đau nước. Nước đang ngủ bình yên, con đánh thức nước dậy và khuấy tung nước lên, nước sẽ đau lắm.” Thế là từ đó Hải Sâm không nghịch nước như vậy nữa. Ba dạy Hải Sâm cách nhìn nhận và ý thức những vấn đề xung quanh mình một cách rất thơ, rất đẹp.

Có lẽ, từ nhỏ, đầu óc Hải Sâm đã được, bị, và tự nhồi nhét trong một thế giới của những câu chữ, những ví von, những mày mò… và được nhặt hái, gom lại, rồi nhào nặn qua trải nghiệm của đời mình, để đến một ngày, những vốn liếng đó được cơ hội tuôn trào, bộc phá, được Hải Sâm trải lòng thành những tác phẩm của mình.

Nhưng nói cho cùng, khả năng sáng tác đối với Hải Sâm là một Ơn Trên, một món quà số phận mà Trời ban thưởng. Hải Sâm tin là mình không thể đi được tới đoạn đường này trong việc sáng tác nếu không có sự cầu bầu, soi sáng và dẫn dắt của Đức Mẹ Maria.

Bùi Văn Phú: Nhạc Việt chị thích những sáng tác của nhạc sĩ nào?

Trần Hải Sâm: Nếu Hải Sâm chỉ được chọn nêu tên một người nhạc sĩ thì đó là Trịnh Công Sơn. Hải Sâm yêu nhạc Trịnh, vì khi nghe những bài hát của ông, Hải Sâm luôn phải đặt câu hỏi, phải suy nghĩ, phải kiếm tìm. Những màu nhạc rất gần gũi, rất đời, đơn giản nhưng không tầm thường, chân chất nhưng rất thâm sâu. Các bài hát của Trịnh Công Sơn thường đượm màu triết lý, từng ca từ mang nhiều ý tứ ẩn dụ và cách dùng từ rất độc đáo, riêng biệt và rất giàu hình ảnh. Khi nghe một bài hát của Trịnh Công Sơn, Hải Sâm luôn phải dừng lại, phải suy nghĩ, phải tìm tòi, phải tận hưởng. Nó không phải là những cơn gió thoáng qua, mà luôn là một nỗi lòng, một suy tư cùng ở lại.

Bùi Văn Phú: Nếu chọn ba bài nhạc Việt mà chị thích nhất, đó là những bài hát nào?

Trần Hải Sâm: Ba bài nhạc Việt mà Hải Sâm thích là “Hạ Trắng” của Trịnh Công Sơn, “Cô Đơn” của Nguyễn Ánh 9 và bài “Đâu Phải Bởi Mùa Thu” của Phú Quang. Hải Sâm nghĩ sự lựa chọn trên có thể sẽ thay đổi tùy theo mỗi khúc quanh của con đường đời mà mình đang đi qua.

Bùi Văn Phú: Nếu phải chọn một bài hát tiêu biểu nhất của Trần Hải Sâm, đó là bài nào? Tại sao lại là bài hát đó?

Trần Hải Sâm: Câu hỏi này rất khó cho Hải Sâm trả lời. Mỗi bài hát là một đứa con tinh thần với màu sắc hoặc cá tính riêng biệt. Khó mà Hải Sâm có thể nói bài nhạc nào là bài tiêu biểu của mình.

Mỗi bài hát của Hải Sâm là một đứa con tinh thần với sự cộng hưởng của ba yếu tố chính: ca sĩ, nhạc sĩ hoà âm và bài hát. Mỗi bài hát như một cánh diều, không thể tự bay lên, mà nó cần những cơn gió, đó là tiếng hát và nét hoà âm. Mỗi bài hát là một nắm tơ, mà Hải Sâm như con tằm, cố gắng dùng hết nhựa sống của mình để nhả tơ, để tuôn trào mọi ngọn nguồn cảm xúc.

Bùi Văn Phú: Cám ơn nhạc sĩ Trần Hải Sâm đã dành thời giờ cho cuộc phỏng vấn này.

Kim Phượng sưu tầm * tổng hợp

NHẠC Trần Hải Sâm

HƯ HAO ĐỜI TA | Ca sĩ: Hồng Nhung | Nhạc & lời: Trần Hải Sâm | Hoà âm: Vũ Quang Trung

MỘT LẦN YÊU | Ca sĩ: Trọng Bắc | Nhạc & lời: Trần Hải Sâm | Hoà âm: Quang Ngọc

HÁI NHỮNG TINH KHÔI | Ca sĩ: VŨ KHANH | Nhạc & lời: TRẦN HẢI SÂM | Hoà âm: VIÊN ANH TÚ

ĐỢI NGÀY NHỚ TUỔI | Ca sĩ: VŨ KHANH | Nhạc & lời: TRẦN HẢI SÂM | Hoà âm: VIÊN ANH TÚ

YÊU CÓ VỀ TRĂM NĂM | Ca sĩ: NGUYÊN KHANG & DIỄM LIÊN | Nhạc & lời: TRẦN HẢI SÂM

NỖI NHỚ CHƯA TAN | Ca sĩ: Giang Hồng Ngọc | Nhạc & lời: Trần Hải Sâm | Hoà âm: Phúc Trường

THU LỠ LÀNG | Ca sĩ: DIỄM LIÊN | Nhạc & lời: TRẦN HẢI SÂM | Hoà âm: SỸ ĐAN

Kim Phượng sưu tầm & Tổng hợp

Xem thêm...

Có một tuyệt khúc biển...

02 Tháng 9, 2024
Đăng tại Âm nhạc
Viết bởi ⭐TRẦN KIM PHƯỢNG (Moderator)

Có một tuyệt khúc biển...

, nhạc sĩ Từ Công Phụng đã để lại dấu ấn khó phai trong lòng bao thế hệ thính giả mộ điệu với n

Bạn đang sao chép nội dung của nhacxua.vn. Nếu sử dụng cho blog cá nhân, vui lòng ghi rõ nguồn nhacxua.vn kèm theo link bài viết. Nếu là website, kênh truyền thông hoặc liên quan đến thương mại, vui lòng liên hệ trước để được đồng ý. Mọi hình thức vi phạm bản quyền nội dung để kiếm tiền thông qua MMO đều sẽ bị report đến Facebook và Adsense. KHÔNG được đọc lại bài viết để tạo video trên YouTube

Bạn sẽ nghĩ là 'Biển cạn', 'Thuyền và biển', 'Biển nhớ'... Không sai! Nhưng có một tuyệt khúc tôi phải nhắc đến trước, dù không nhiều người biết, ngay cả khi bạn tìm kiếm thì cũng rất ít phiên bản và ca sĩ hát.

- Anh mới phối bài Kiếp dã tràng, em nghe thử không?

- Gởi cho em liền đi…

- Giờ anh mới biết là Từ Công Phụng viết bài hát năm 1968 tại Nha Trang. Nó đã 56 tuổi, bằng tuổi anh.

- Trời đất ơi! Giờ em mới biết...

Kiếp Dã Tràng - Từ Công Phụng

Thật vậy! Tôi biết Kiếp dã tràng lâu rồi chứ không phải bây giờ, từ thời học sinh mấy đứa chụm đầu vào nghe chung cái máy CD và cassette kìa. Nó hấp dẫn tôi bởi sự mơ mộng, bởi cái không gian thấm đẫm mùi biển, và nhất là bởi vẻ đẹp “kinh điển” của một bài hát được viết từ tận 1968, năm tôi mới chào đời. Bất cứ cu cậu học sinh nào “ghiền hợp âm” là ghiền bài hát này. Tôi cũng không ngờ là âm nhạc Việt Nam từ thời xa xưa đã có một bài hát đẹp như vậy. Nếu bạn đã biết đến Somewhere cver the rainbow, hay What a wonderful world… thì Kiếp dã tràng là một bài hát kiểu như vậy: đẹp từ giai điệu, hòa âm cho đến ca từ. Di sản của Từ Công Phụng thì rất nhiều bài hát, nhưng với riêng tôi, tôi đặc biệt ấn tượng với Kiếp dã tràng nhất trong sự nghiệp của ông.

Ấn tượng đầu tiên của tôi là Kiếp dã tràng ẩn chứa một nền hòa âm cực đẹp. Thường một giai điệu hay một bài hát có hai dạng. Ở dạng đầu tiên, dù bạn có cố xoắn não để tìm những nối tiếp hay một khung hòa âm hoàn hảo thì kết quả cuối cùng cũng chỉ là một chiếc áo khoác gượng gạo. Bởi vì bản thân giai điệu hay bài hát ấy không ẩn chứa khả năng để có một nền hòa âm đẹp. Nếu có cố thì cũng chỉ càng nhạt thêm. Kiếp dã tràng lại rơi vào trường hợp thứ hai. Khi giai điệu bài hát vang lên thì một người hòa âm ít sáng tạo nhất cũng có thể nhận ra cái chuyển động những hợp âm tuyệt đẹp của bài hát trong đầu rồi. Anh ta có cố làm khác cũng không được. Vì thế, Kiếp dã tràng đã mang một vẻ đẹp hòa âm tự nhiên từ chính giai điệu: khoan thai như từng bước chân trên cát. Sự nối tiếp nhau, chuyển động hòa âm cho ta cái cảm giác chập chùng của đại dương, nhưng lại rất chặt và khúc chiết.

Có một tuyệt khúc biển...- Ảnh 1.

Biển Hồ Tràm, Long Hải Ảnh: V.T.T

Biển thì lúc nào cũng đẹp. Nhưng cái thời khắc làm cho ta cảm xúc nhất, và cảm nhận rõ nhất cái bao la, mênh mông, buồn thăm thẳm và cảm thấy cuộc đời ta bé nhỏ, lênh đênh và trôi dạt nhất, là lúc chiều xuống chạng vạng, chỉ mình ta với biển:

"Chiều

Vàng vương gót mỏi

Ta dừng chân phiêu du

Lặng nghe sóng gọi ngọt ngào

Hàng dừa nghiêng bóng ru nhau

Thì thầm lời âu yếm..."

Khánh Hà, Lưu Bích, Thúy Anh, Lan Anh - Kiếp Dã Tràng

Có khi nào bạn rảo bước một mình với đôi bàn chân mấp mé những con sóng xô bờ mát lạnh trên bãi biển chiều chạng vạng? Biển cả đẹp vô ngần với ngàn con sóng bạc đầu. Cái mênh mông vô cùng tận ấy chợt làm cho bạn cảm giác mình bé nhỏ, mong manh. Hoài công tìm kiếm, vun vén, mưu cầu rồi cũng chỉ là dã tràng xe cát.

Cảm thức ấy theo tôi chỉ là cái tự nhiên khi ta đối diện trước thiên nhiên rộng lớn, khiến cho ta cảm thấy niềm hạnh phúc cùng tình yêu mà ta nắm giữ quá bé nhỏ và hữu hạn, chứ không hẳn là sự bi quan. Vì thế khi nghe Kiếp dã tràng, nỗi buồn của bài hát chỉ là một con sóng nhỏ bé đã hòa tan vào cái mênh mông rộng lớn của biển cả. Ta tan chảy theo dòng giai điệu và hòa âm tuyệt đẹp của bài hát mà quên đi "cuộc tình nhòa trên cát".

“Thời gian như ngừng trôi giữa chiều tàn tạ

Thầm gọi tên người đã vắng xa phương trời

Cuộc tình như cơn lốc mang theo hồn người

Vào trùng dương khép kín u mê ngàn đời…”

Tuy rằng Kiếp dã tràng ẩn chứa một cảm giác những nối tiếp hòa âm rất đẹp, nhưng nó không phải là một bài toán dễ dàng cho người hòa âm phối khí, và cả cho người hát. Vì nó khá dàn trải, lúc tái hiện phiên khúc thì lặp lại đầy đủ không rút gọn như thường thấy, dễ khiến cho bản phối lê thê, người hát dễ nhàm chán. Rõ nhất là từ khi bài hát ra đời cho đến nay, chưa thấy một bản phối nào cho Kiếp dã tràng mà tôi cảm thấy thích và đúng với vẻ đẹp biển cả rất “trùng dương” của nó, ngoại trừ bản phối của Duy Cường trong album Tâm sự gởi về đâu của Tuấn Ngọc. Về mặt hòa âm, Duy Cường “cảm” đúng gần hết những ẩn chứa bên trong của Kiếp dã tràng, và tái tạo rất tốt bức tranh này. Giọng hát Tuấn Ngọc cũng thế, ông “vào vai” khá gần với kẻ đã lang thang trong “chiều vàng vương gót mỏi, ta dừng chân phiêu du”. Phải là một người đàn ông từng trải, tĩnh tại và khoan thai, bình thản mới đúng với bài hát này.

Kiếp Dã Tràng · Tuấn Ngọc

Với người hòa âm phối khí, nếu cố gắng áp đặt đánh lừa kiểu một đoạn dạo đầu lạ hoắc lạ huơ rồi cho rớt vào Kiếp dã tràng, tôi e rằng sẽ thất bại ê chề. Vì vẻ đẹp của bài hát sẽ “giết chết” những kẻ nào dám đùa giỡn và tự tin thái quá rằng khả năng hòa âm của mình có thể “áp chế” bài hát. Chỉ có thể là nét đẹp thánh thiện của hòa thanh cổ điển, hoặc một chút jazz mới thích hợp với bài hát này mà thôi!

“Thân mang kiếp dã tràng, đem đời se tơ duyên

Trên bãi cát vàng hão huyền

Chợt nghe lớp sóng xô lên

Đời mình niềm cay đắng”

Có một tuyệt khúc biển...- Ảnh 3.

"Trên bãi cát vàng hão huyền..."

Ảnh: V.T.T

Vâng! Tất cả đều đang ở trên một bãi cát vàng hão huyền. Nhưng chúng ta chỉ còn mỗi một con đường là hãy cứ “se tơ duyên”. Vì có thể tình yêu là cứu cánh duy nhất giúp ta thoát khỏi cái “trùng dương khép kín u mê ngàn đời”, chứ không phải sự hoài công tìm kiếm, mưu cầu trong vô vọng như dã tràng se cát.

Tình yêu ấy chính là biển cả mênh mông, rộng lớn và vô cùng tận ngoài kia.

Nhạc sĩ Võ Thiện Thanh

----------------------------

Thưa Quý Vị:

Chúng ta có câu thành ngữ:

“Dã tràng se cát biển Đông,

Nhọc lòng mà chẳng nên công cán gì”

(Trên internet ghi là “xe”)

Dã tràng là một loại cua biển, sống trên cát ẩm. Nó đào hang, rồi dùng chân, càng và miệng để se cát, nắn cát thành những viên có dáng hình tròn để che chắn bảo vệ hang. Nhưng mỗi khi có sóng biển lớn tràn tới thì cả công trình của nó bị san bằng. Thật tội nghiệp.

NS Từ công Phụng đã mượn sự tích này để nói tới những cuộc tình nhiều khi được vun đắp cẩn thận nhưng cuối cùng có lúc lại không may bị tan vỡ...

“Một mình ta đứng nhìn mối tình duyên tan theo
Ngàn con sóng gào bạc đầu
Nhẹ sầu lên dấu chân ghi cuộc tình nhòa trên cát
Lời người nghe đã chợt lạc loài
Trên thân dã tràng tủi phận
Hoài công tháng năm se cát biển Đông”.

(Từ Công Phụng)

NS Từ Công Phụng.

1) Trích đăng từ Wikipedia

Từ Công Phụng (sinh ngày 27 tháng 7 năm 1942)^[1] là một nhạc sĩ người Chăm. Ông là một trong những nhạc sĩ tiêu biểu cho tân nhạc Việt Nam trong thập niên 1960, 1970 cùng với Vũ Thành An, Ngô Thụy Miên, Trịnh Công Sơn và Lê Uyên Phương...^[2]; là tác giả của các ca khúc trữ tình được nhiều người biết đến như "Bây giờ tháng mấy", "Mắt lệ cho người", "Giọt lệ cho ngàn sau", "Trên ngọn tình sầu", "Mùa xuân trên đỉnh bình yên",... Ông cũng hát một số trong những bài hát của chính mình.

Ông gặp Từ Dung là con gái út của nhà văn Nguyễn Tường Long - Hoàng Đạo, yêu và cưới cô. Ông cưới cô theo đúng nghĩa là có sính lễ và rước rể về nhà vợ theo truyền thống mẫu hệ của người Chàm. Hai vợ chồng bắt đầu lên sân khấu hát cặp với nhau từ năm 1967, thường sinh hoạt ở Quán Văn trong khuôn viên Văn Khoa từ 1968, cùng thời với Khánh Ly và Trịnh Công Sơn. Hai vợ chồng đã thu một Cuốn băng (Tơ Vàng 3) vào năm 1971, rồi sau đó khi Quán Văn đóng cửa kéo về Quán Gió của Nam Lộc trên đường Võ Tánh.

Ông tham gia sáng tác nhạc từ năm 1960.^[3] Sau 30 tháng 4 năm 1975, các sáng tác của ông bị cấm lưu hành tại Việt Nam cho đến năm 2003.

Ông rời Việt Nam từ tháng 10 năm 1980 ^[3] và hiện đang định cư tại Portland, Oregon, Hoa Kỳ.

2) Trích đăng từ “Thuy Nga Paris Encyclopidia”

......................... Trong thời gian học Đại học, Từ Công Phụng đã gặp, yêu và cưới ca sĩ Từ Dung khi đó đang học Văn khoa, là con gái út của nhà văn Nguyễn Tường Long – Hoàng Đạo. Hai vợ chồng bắt đầu lên sân khấu hát cặp với nhau từ năm 1967 và trở thành đôi song ca được yêu thích. Đó cũng là thời điểm làng ca nhạc Sài Gòn có đến 3 cặp đôi nổi tiếng trong giới sinh viên và cùng liên quan đến xứ sở sương mù Đà Lạt: Khánh Ly – Trịnh Công Sơn, Lê Uyên – Phương và Từ Dung – Từ Công Phụng.

Sau khi tốt nghiệp học viện Quốc gia Hành chánh. Từ Công Phụng làm việc cho đài VOF cùng các nghệ sĩ nổi tiếng như Lữ Liên, Anh Ngọc, Kim Tước, Hoàng Quốc Bảo,… Nhiệm vụ của ông là viết lời giới thiệu cho các bài hát Việt Nam. Đài VOF (Voice Of Freedom) là đài Tiếng Nói Tự Do có trụ sở ở số 7 đường Hồng Thập Tự, Sài Gòn. Vừa làm việc trong đài phát thanh, Từ Công Phụng ghi danh học lấy thêm bằng Luật khoa. Là một nhạc sĩ thành danh, Từ Công Phụng cũng theo đuổi con đường học vấn cho đến cùng và là nhạc sĩ Việt Nam hiếm hoi tốt nghiệp 2 trường đại học.

Sau năm 1975, vợ chồng Từ Dung – Từ Công Phụng còn lại ở Sài Gòn và mở một quán cà phê nhỏ trên đường Trần Quang Khải, nhưng thời gian ngắn sau thì họ chia tay.

... Phải đến năm 1980, nhạc sĩ Từ Công Phụng vượt biên cùng với người vợ thứ hai vẫn còn chung sống với ông cho đến ngày nay. Bà tên là Kim Ái, là người đã ở bên cạnh ông vào những lúc gian nan nhất cũng như là hạnh phúc nhất.

Năm 2007, nhạc sĩ Từ Công Phụng bị chẩn đoán ung thư túi mật và đã được giải phẫu, tuy nhiên di chứng để lại đã khiến sức khỏe của ông suy yếu, dẫn đến vào năm 2010, ông lại được chẩn đoán ung thư gan ở giai đoạn cuối, bác sĩ nói ông chỉ còn có thể sống được 3 tháng nữa; tuy nhiên nhờ vào niềm tin, ý chí và tinh thần lạc quan cùng với sự cứu chữa tận tình của bác sĩ và sự chăm sóc chu đáo của vợ, ông đã hồi phục và sống khoẻ mạnh trong 10 năm qua.

Nhạc sĩ hiện đang định cư tại Portland, Oregon, Hoa Kỳ và vẫn tiếp tục theo dõi sức khỏe kể từ sau khi chữa khỏi khối ung thư trong gan

của ông.

Trung tâm Thúy Nga từng thực hiện chương trình vinh danh và những sáng tác của ông:

· Paris By Night 64 - Đêm văn nghệ nhạc thính phòng (cùng với hai nhạc sĩ Tuấn Khanh và Vũ Thành An)

Paris By Night 135 - Từ Công Phụng - Trên Ngọn Tình Sầu (Phát hành 2023) Sau thành công của chương trình này, số tiền mà Từ Công Phụng nhận được từ chương trình được ông dành tặng hết cho cộng đồng người dân tộc Chăm vì ông có xuất thân là người Chăm.

3) Trích đăng từ “Âm Nhạc Online” .

28/7/2022 (Tuấn Khanh).

...... Trong âm nhạc, Từ Công Phụng là một trong những nhạc sĩ rất đặc biệt, bởi viết bất kỳ ca khúc nào ra, ông cũng thích mình là người trình bày nó, rồi đến sau đó, ai yêu thích và đề nghị xin được hát thì ông mới gửi đi. Cũng chính vì vậy, Từ Công Phụng là nhạc sĩ sáng tác nhưng lại được mời lưu diễn rất nhiều để trình bày những ca khúc của mình như một ca sĩ chính, bên cạnh các ca sĩ khác, dù nổi tiếng nhưng vẫn là phụ họa cho ông.

Xin mời Quý Vị thưởng thức nhạc phẩm nổi tiếng này qua sáng tác và tiếng hát của chính tác giả Từ Công Phụng. Phần Video với hình ảnh 4K do Trần Ngọc A. thực hiện.

Xin bấm LINK để xem hình rõ nét.

♪♬ Kiếp Dã Tràng (NS Từ Công Phụng: Sáng tác và trình bày) – Video 4K: Trần Ngọc A.

Trân trọng.

TN.A

Post by Kim Phượng

Xem thêm...

Ứa nước mắt nghe lại hành trình Việt bằng âm nhạc

15 Tháng 8, 2024
Đăng tại Âm nhạc
Viết bởi ⭐TRẦN KIM PHƯỢNG (Moderator)

Ứa nước mắt nghe lại hành trình Việt bằng âm nhạc

Nhạc sĩ Lê Văn Khoa cùng các nghệ sĩ ở cuối chương trình (Ảnh: TK)

Những tràng pháo tay kéo dài, tiếng huýt sáo cổ vũ, và cả những giọt nước mắt thầm lặng đã rơi xuống vào cuối chương trình hòa nhạc A Legacy Of Sounds tại nhà hát Performing Arts Center tại thành phố Allen, Texas đã nói hết về giá trị của buổi biểu diễn và tấm lòng của những khán giả Việt Nam về một dòng chảy không ngừng của văn hóa Việt, dù cách trở quê hương, ngôn ngữ và tư tưởng.

Nói đến chương trình hòa nhạc đặc biệt này, mở đầu cho hành trình Tháng Tư thường niên của người Việt ra đi tìm tự do, không thể chỉ nói đến tài nghệ của những người tham gia chương trình, mà cả lòng hãnh diện của thế hệ người Việt xa xứ đã dựng lên những thế hệ tài hoa tiếp nối, phối hợp với dòng nhạc classical chính mạch ở Mỹ Quốc.

Dàn nhạc Allen Philharmonic và hai ban hợp xướng Allen Symphoby Chorus, Dallas Chamber Choir đã thể hiện tuyệt luân những âm điệu và tiết tấu Việt Nam qua từng chương trong bản Symphony Vietnam 1975 của nhạc sĩ Lê Văn Khoa, dựng hợp xướng bài Đừng Đứng Bên Mộ Tôi Mà Khóc của Patrick Vũ, tấu khúc Chiều Làng Tôi của Dylan Trần… và không thể không nhắc đến tiếng hát đẹp đến sững sờ người nghe của hai giọng ca đoạt giải Grammy là Teresa Mai (2022) và Hilá Plitmann (2019 và 2022), cùng các nghệ sĩ khác đã làm đầy một không gian nhà hát đầy khán giả Mỹ – Việt.

“Đây là là một chương trình độc nhất, chưa từng có, và quý vị là những khán giả may mắn là người được thưởng thức”, giáo sư, nhạc sĩ Lê Văn Khoa, cây đại thụ của văn hóa Việt, đại diện cho di sản Việt Nam Cộng Hòa đã nói với khán giả ở phần cuối chương trình. Cùng với sự cảm nhận sự diễm tuyệt của chương trình, còn có cả lòng tự hào của khán giả Việt Nam, khi nhìn lại một chặng đường vượt qua và dựng lên thế hệ Việt Nam bên ngoài Việt Nam, có những cây đại thụ như giáo sư Lê Văn Khoa, và có những người trẻ tiếp nối mạnh mẽ, góp sức gìn giữ và phát huy sự tự hào của dòng di dân khắc khoải và ngơ ngác từ bên kia đại dương như Đức Đạt (guitar), Phạm Hà (tenor), Sumo Bùi (cello), Hải Yến (cổ nhạc), Lily Nguyễn (cổ nhạc), Chí Tâm (cổ nhạc), Ngọc Hà (soprano), Duy Trần (piano, composer), John Lê Culpepper (soạn nhạc và chỉ huy hợp xướng) Ianbui (dịch giả, và điều phối chương trình)…

Hai tiếng đồng hồ trôi qua, nhưng khán giả vẫn háo hức chờ đợi các tiết mục tiếp theo, vì mọi thứ đều là những bất ngờ và cảm nhận độc đáo. Chương trình khéo léo dắt mọi người đi từ những ngày đầu của âm nhạc Việt Nam với tác phẩm Dạ Cổ Hoài Lang của nhạc sư Cao Văn Lầu. Trải qua những tác phẩm con người (Chiều Làng Tôi, Mừng Xuân), dẫn đến những đề tài thời sự Đừng Đứng Bên Mộ Tôi Mà Khóc, Hòn Vọng Phu…) và cuối cùng cái kết là sự dâng trào mãnh liệt trong tâm thức người Việt nghĩ, nhớ về cội nguồn, là ca khúc Việt Nam, Việt Nam của nhạc sĩ Phạm Duy, với sự trình bày bởi dàn nhạc Allen Philharmonic và dàn hợp xướng Allen Symphony Chorus- được hát nguyên bản với tiếng Việt (cùng tiếng Anh) bởi các nghệ sĩ Mỹ cùng những tiếng vỗ tay, hát theo của các khán giả.

Dịch giả, điều hợp chương trình, Ian Bùi (Hình: Tuấn Khanh)

Ông Ianbui, dịch giả của các ca khúc cũng như là người giúp phiên âm và luyện tập cho các nghệ sĩ trong dàn hợp xướng người Mỹ, kể rằng quá trình để hát được toàn vẹn tiếng Việt là một câu chuyện vô cùng khó với những người không quen âm vị tiếng Việt. “Khởi đầu tôi phải phiên âm quốc tế toàn bộ các chữ tiếng Việt để phía các người Mỹ hiểu là phát âm như thế nào, rồi tự mình ghi âm, hát lại bài hát một cách chậm chạp bằng âm tiếng Việt, để họ nghe, tập hát theo, rồi sau đó đến buổi tập của họ điều chỉnh từng đoạn để có thể gần với ngôn ngữ Việt nhất, ” ông Ian Bùi nói.

Thời gian để luyện tập thực chất của dàn nhạc với dàn hợp xướng không nhiều trong một tháng, nhưng những nghệ sĩ này đã hoàn thành công việc của mình xuất sắc đến mức những khán giả phải ngạc nhiên.

Ngược lại, hiền thê của của giáo sư nhạc sĩ Lê Văn Khoa, là ca sĩ Ngọc Hà, cũng trình bày một vài phân khúc trong bài Hòn Vọng Phu của Lê Thương bằng tiếng Anh (cũng được chuyển ngữ bởi Ianbui) để khán giả người Mỹ có thể hiểu được câu chuyện của một giai đoạn lịch sử Việt Nam những năm chinh chiến và hỗn loạn.

Teresa Mai và Guitarist Nguyễn Đức Đạt (Hình: Tuấn Khanh)

Điểm nổi bật của chương trình, có lẽ đó là phần song ca của hai giọng ca đoạt giải Grammy là Teresa Mai (nghệ danh quốc tế là Sangeetar Kaur) và Hilá Plitmann với bài Diễm Xưa của Trịnh Công Sơn qua hòa âm và đệm piano của Duy Trần. Thật sự cách trình diễn đẳng cấp thế giới cùng nền hòa âm phương Tây đã đem lại một cảm giác kinh ngạc cho người nghe. Cả cách mà hai nghệ sĩ này nương nhau một cách điệu nghệ qua phần bè và hát đuổi, như dắt khán giả vào một con suối âm nhạc trong vắt.

Hilá Plitmann (Grammy 2019) trong tác phẩm Diễm xưa (Hình: Tuấn Khanh)

Ở ngoài đời, Teresa Mai và Hilá Plitmann là hai người bạn thân thiết, sống gần nhau và cùng chia sẻ đam mê âm nhạc. Và đó có thể là lý do khi trình bày ca khúc Việt Nam quen thuộc này, Teresa Mai đã nhường cho Hilá Plitmann hát chính và hỗ trợ cho bạn mình hát hoàn toàn bằng tiếng Việt. Diễm xưa trong đêm 6 Tháng Tư 2024 ở Dallas, có lẽ là phiên bản đẹp và hút hồn chưa từng có trong nhạc Việt.

Teresa Mai (Grammy 2022). (Hình: Tuấn Khanh)

Hoàn hảo thưởng thức và tự hào trong tâm thức của người Việt làm trọn vẹn đêm diễn. Khán giả phải ứa lệ khi nhìn thấy những thế hệ người Việt đã lớn lên, tài năng được nhìn nhận và thành công ở khắp mọi nơi trên nước Mỹ cũng như thế giới. Từ giáo sư, nhạc sĩ Lê Văn Khoa, người đã đem âm nhạc Việt Nam đến thế giới và trở thành nhân vật biểu tượng, đã có thêm những gương mặt nối tiếp, chẳng hạn như Patrick Vũ, 1998 (Giải Raymond Bock Prize 2023 của American Choral Directors Association), Dylan Trần, 1994 (đoạt nhiều giải thưởng và là nhà soạn nhạc, biểu diễn khắp thế giới), John Lê Culpepper, 1978 (Giải thưởng mới nhất 2021 American Prize, là Dale Warland trong hạng mục chỉ huy hợp xướng), Nguyễn Đức Đạt, 1970 (đoạt nhiều giải thưởng và được mời tham gia nhiều chương trình lớn, và mời biểu diễn chung với Stevie Wonder tại Universal Studio), Duy Trần (đoạt nhiều giải thưởng, và là nhà soạn nhạc cho nhiều dự án lớn của Sony, Samsung, Tetra Pak)… và còn nhiều người khác nữa, đã dựng nên bức tranh sống động của Tháng Tư, không thể nào kể hết.

Trong chuyến xe rong ruổi cùng nhạc sĩ Lê Văn Khoa, khi người điều hợp chương trình, ông Ianbui, hỏi rằng ông muốn chương trình lần sau sẽ như thế nào, ở đâu. Con người thiên tài này đã nói dứt khoát rằng “không cần như thế nào, diễn ở đâu cũng được, diễn như thế nào cũng được, miễn sao là người Việt được nghe thấy mình trong nền văn minh thế giới, và để cho thế giới được biết về một di sản cao đẹp của người Việt tự do.”

Tuấn Khanh

Kim Phượng sưu tầm

Xem thêm...

Theo dõi RSS này