Khoa học kỹ thuật

Khoa học kỹ thuật (214)

18 bức ảnh khoa học nổi bật trong năm 2017

18 bức ảnh khoa học nổi bật

trong năm 2017

Năm 2017, các nhà khoa học cũng như nhiếp ảnh gia khắp thế giới đã chụp được rất nhiều bức ảnh ấn tượng. Dưới đây là 18 trong số những bức ảnh khoa học tương đối nổi bật của năm.

1. Hàm cá mập

Cá mập cổ khổng lồ (ảnh: Alberto Collareta/Palaeogeography, Palaeoclimatology)

 Loài cá mập megalodon từng là nỗi kinh hoàng của biển cả. Dưới đây là bức tranh ấn tượng về một chuyến đi săn của loài cá mập này. Loài cá mập lớn nhất trong lịch sử Trái Đất đã tuyệt chủng cách đây 2.5 triệu năm, và một nghiên cứu gần đây được đăng trên tạp chí Cổ địa lý học,Cổ khí hậu học, Cổ sinh thái học cho rằng một lý do quan trọng khiến loài ăn thịt khổng lồ này tuyệt chủng là thiếu con mồi.

2. Rặng núi Rocky Mountains

Rocky Mountains (ảnh: ESA/NASA)

Đầu năm 2017, Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS quét qua vùng Rocky Mountains (thuộc Bắc Mỹ) và chụp được một bức ảnh tuyết tuyệt đẹp. Tấm ảnh trên do nhà du hành vũ trụ người Pháp Thomas Pesquet chụp được, anh nói: “Rặng núi quá cao đến mức mây cũng không vượt qua được.”

3. Ruồi sát thủ

Ruồi mắt to (ảnh: Thomas Shahan)

Con ruồi này chỉ dài 6 mm nhưng mắt lại rất lớn. Loại mắt nhiều cạnh này khiến cho nó trở thành một trong những loài côn trùng có tầm nhìn tốt nhất, theo một nghiên cứu công bố hồi tháng 3/2017. Với tầm nhìn nhạy bén như vậy, nó có thể bắt những con mồi cách nó nửa mét.

4. Mặt trăng nổi

Mặt trăng sao Mộc (ảnh: NASA/JPL-Caltech)

Bức hình là hình ảnh sao Thổ ở phía bên trái với vành đai rất mỏng gần như vuông góc với mặt phẳng của bức hình. Ở phía trên vành đai, chính giữa bức hình có 2 mặt trăng (Rhea và Mimas) treo trên không trung.

5. Con ong và giọt nước

(ảnh: Lim Choo How/Caters)

Một con ong trông như là đang chơi đùa với một giọt nước. Thực ra nó đang hút nước thừa từ trong tổ và hất đi

6. Một di sản bị phá hủy

Sau khi nhóm vũ trang ISIS chiếm được Palmyra (Syria), người ta đã phát hiện có hai công trình văn hóa bị phá hủy, Tetrapylon và nhà hát Roman. Từ vệ tinh người ta có thể chụp được hình ảnh hai khu vực này bị phá hủy (chỗ hai mũi tên màu đỏ)

7. Dòng thác lửa

(ảnh: Peggy Sells/Shutterstock)

Thác “Đuôi ngựa” ở Yosemite trông như dòng nham thạch. Thực ra dải màu da cam ấy là do ánh sáng từ mặt trời khúc xạ. Hiện tượng này chỉ xảy ra vài phút vào mỗi buổi tối trong tháng 2 hàng năm, khi bầu trời quang đãng và khi tia nắng mặt trời chiếu theo một góc nhất định.

8. Các cột sáng

(ảnh: Darlene Tanner/ ZUMA)

Những tinh thể băng rơi xuống từ trên bầu khí quyền hấp thụ ánh sáng đến từ các nguồn sáng nhân tạo như đèn pha ôtô rồi tập trung nó thành những chùm sáng đẹp mắt.

9. Dòng nham thạch

(ảnh: USGS)

Núi lửa Kilauea nằm ở Big Island của Hawaii  phun dòng nham thạch trông như vòi nước thẳng xuống biển tạo ra hơi nước cuồn cuộn. Ngọn núi lửa này đã phun trào trong 30 năm và hoạt động đặc biệt mạnh vào năm 2017.

10. Vành đai Sao Thổ

(ảnh: Ian Regan/Space Science Institute/JPL-Caltech/NASA)

Tàu vũ trụ Cassini được phóng lên sao Thổ và gửi về hình ảnh này về tháng 2/2017. Sau khi hoàn thành hết các nhiệm vụ, Cassini đã lao xuống bầu khí quyển của sao Thổ “tự vẫn” vào tháng 9.

11. Ếch tí hon 

(ảnh: SD Biju)

Chú ếch này chỉ bé như một đầu ngón tay, ếch đêm Vijayan ở Western Ghats của Ấn Độ là một trong 7 loài ếch tí hon được phát hiện sau 5 năm khảo sát vùng núi.

12. Hình Rùa bơi trên mặt trời.

(ảnh: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)

Đốm đen trên Mặt Trời trông như hình con rùa đang bơi qua Mặt Trời. Đốm đen hình con rùa này có kích thước gấp đôi Trái Đất.

13. Những khối băng khổng lồ.

(ảnh: Peter Convey)

Nam Cực có những khối băng khổng lồ! Bức hình này cho thấy tính di động của băng ở Nam Cực. Tảng băng khổng lồ ban đầu bị đứt ra do di chuyển và tạo thành những khe nứt.

14. Sứa vũ trụ

(ảnh: NOAA)

Đây là UFO hay động vật? Người ta chụp được “con sứa vũ trụ” này từ một thiết bị ở Utu Seamount gần American Samoa. Loài động vật này thuộc họ hydromedusae và thường có hai bộ xúc tu.

15. Cơn bão đến bờ biển Bồ Đào Nha

(ảnh: NASA Earth Observatory)

Một đám mây từ cơn bão đổ bộ vào đất liền châu Âu vào tháng 7/2017 đã có “cử chỉ” dường như rất dịu dàng với bờ biển của Bồ Đào Nha. Bức ảnh chụp từ vệ tinh của NASA.

16. Con lửng kiên trì

(ảnh: Evan Buechley)

Một con lửng đã trở nên nổi tiếng khi camera ở sa mạc Great Basin, bang Utah, Hoa Kỳ, ghi hình được sự kiên trì của nó: chôn cất 1 con bò trong 5 ngày, một mình thực hiện! Để rồi quanh quẩn ở “kho thức ăn” này trong nhiều tuần sau đó.

17. Tình Mẫu Tử

(ảnh:Russell A. Mittermeier/Conservation International)

Một con Gorilla con 4 tháng tuổi và mẹ của nó, đây là hình ảnh vừa ngọt ngào vừa chạnh lòng đối với những nhà bảo tồn động vật khi 60% loài linh trưởng thế giới đang có nguy cơ bị tuyệt chủng, theo tạp chí Science Advances.

18. Khu rừng bàn cờ

(ảnh: NASA’s Earth Observatory)

Hình ảnh kỳ lạ của năm 2017 được chụp ở Idaho, Hoa Kỳ khi tuyết mới rơi phủ lên một khu đất khai khẩn, cây được đốn hạ theo hình bàn cờ.

 

 

Theo LiveScience com

 

Kim Quy st

Xem thêm...

Tám sự kiện khoa học nổi bật năm 2017

Tám sự kiện khoa học

nổi bật năm 2017

Khoảnh khắc khi hai ngôi sao va chạm nhau

Tàu vũ trụ Cassini kết thúc sứ mệnh 13 năm hay phát hiện sóng hấp dẫn từ vụ va chạm thảm khốc của hai ngôi sao chết là hai trong số các sự kiện khoa học, môi trường nổi bật năm 2017.

Va chạm giữa hai vì sao chết

Năm 2017, các nhà khoa học dò ra sóng hấp dẫn của Einstein từ một nguồn mới - sự va chạm của hai ngôi sao chết, hay còn gọi là sao neutron. Phát hiện đầu tiên về sóng này được công bố năm 2016, khi nhóm nghiên cứu thuộc dự án LIGO mô tả sự giãn nở của không gian thông qua sự hợp nhất của hai lỗ đen cách xa nhau. Kết quả được ca ngợi như là xuất phát điểm cho một ngành mới của thiên văn học, sử dụng sóng hấp dẫn để thu thập dữ liệu về các hiện tượng vũ trụ.

Vụ nổ xảy ra trong một dải thiên hà thuộc chòm sao Hydra cách trái đất hàng tỷ tỷ kilomet. Một số thông số đáng kinh ngạc được ghi nhận xung quanh vụ va chạm này. Chẳng hạn, sao nơtron đậm đặc đến nỗi một thìa cà phê có thể cân nặng một tỉ tấn. Nhóm nghiên cứu cũng xác nhận những vụ va chạm như vậy dẫn tới việc sản sinh ra vàng và bạch kim tồn tại trong vũ trụ.

Sứ mệnh cuối của tàu vũ trụ Cassini

Tàu vũ trụ Cassini hoàn thành sứ mệnh 13 năm khám phá Sao Thổ

Tàu vũ trụ Cassini bắt đầu chuyến thám hiểu Sao Thổ năm 2004. Trong 13 năm hoạt động, nó đã thay đổi hiểu biết của chúng ta về hành tinh và mặt trăng. Chuyến thám hiểm giúp phát hiện các vòi phun nước từ mặt trăng Enceladus của Sao Thổ, xác nhận một đại dương ẩn dấu dưới bề mặt băng. Nó cũng giúp phát hiện các biển và hồ mê tan trên mặt trăng Titan lớn nhất của sao Thổ.
 
 
Tuy nhiên khi các thùng nhiên liện dần cạn, để ngăn chặn khả năng Cassini đâm vào hai mặt trăng có thể tồn tại sự sống quay quanh Sao Thổ - Titan và Enceladus, NASA buộc phải ngừng sứ mệnh của con tàu này. Ngày 15/9, Cassini lao vào bầu khí quyển, bốc cháy dưới áp suất và nhiệt độ cao của khí quyển Sao Thổ, vỡ ra thành hàng triệu mảnh.
 
Mỹ rút khỏi Thỏa thuận chung Paris
Khi còn đang trong chiến dịch tranh cử, ông Donald Trump nói ông sẽ đưa Hoa Kỳ 'rút khỏi' thỏa thuận chung Paris về biến đổi khí hậu. Nhưng sau khi trở thành tổng thống tháng 11 năm đó, ông đưa ra vài tuyên bố công khai về chủ đề biến đổi khí hậu. Các báo cáo lộ ra việc các cố vấn của ông Trump bị chia rẽ về vấn đề này, khiến một số nhà bình luận đặt câu hỏi liệu Tổng thống có thể bị thuyết phục để ở lại trong tiến trình này hay không.
 
Tuy nhiên, vào 1/6, Tổng thống Trump tổ chức họp báo ở Rose Garden của Nhà Trắng tuyên bố Hoa Kỳ rút khỏi hiệp định nói trên. Ông Trump nói: "Để hoàn thành nghĩa vụ thiêng liêng là bảo vệ đất nước và công dân Hoa Kỳ, Hoa Kỳ sẽ rút khỏi hiệp định khí hậu Paris ... nhưng bắt đầu các cuộc đàm phán để quay trở lại hoặc là hiệp định Paris hoặc là một thỏa thuận mới với các điều khoản công bằng cho Hoa Kỳ".
 
Tuyên bố này vấp phải chỉ trích mạnh mẽ từ đảng Dân chủ và các nhà lãnh đạo thế giới như cựu Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và Ngoại trưởng John Kerry.
 
Khám phá thêm nhiều "trái đất"
Các hành tinh có kích cỡ Trái Đất mới được phát hiện cùng quay quanh một ngôi sao
 
Trong số 3.500 hành tinh được ghi nhận tồn tại ngoài Hệ Mặt trời, có một số hành tinh khá 'kỳ quặc'. Trước kia, đó là hành tinh mang tên J1407b có vành đai bụi lớn gấp 200 lần so với vành đai quanh sao Thổ.
 
Nhưng năm nay, các nhà thiên văn học phát hiện ra một hệ thống hành tinh với bảy hành tinh có cùng kích cỡ với Trái Đất. Những hành tinh này quay quanh một ngôi sao chủ. Điều thú vị là, ba trong số các hành tinh có thể có nước trên bề mặt, một dấu hiệu quan trọng của sự sống.
 
 Họ hàng gần đây của con người
Việc tái tạo hộp sọ Homo sapiens dựa trên việc thông tin từ vô số nguyên bản hóa thạch
 
Vào tháng Bảy, các nhà nghiên cứu công bố năm hóa thạch cổ đại tại Bắc Phi cho thấy loài người - Homo sapiens - xuất hiện sớm hơn ít nhất 100.000 năm so với khái niệm trước đó. Những phát hiện này gợi ý rằng loài người chúng ta không tiến hóa trong một "cái nôi" duy nhất ở Đông Phi. Thay vào đó, con người hiện đại có thể đã tiến hoá theo cùng một hướng trên toàn lục địa.
 
Năm nay cũng có nhiều tin tức chấn động khác về sự tiến hóa của loài người. Năm 2015, khi các nhà khoa học công bố tìm thấy phần còn lại của 15 bộ xương thuộc một loài mới, Homo naledi, nó đã trở chủ đề nóng hổi trên khắp thế giới. Vào thời điểm đó, các nhà nghiên cứu không thể nói chắc các mẫu vật này bao nhiêu tuổi, nhưng cho rằng một số đặc điểm nguyên thủy cho thấy chúng có thể lên đến ba triệu năm tuổi.
 
Năm nay, trưởng nhóm nghiên cứu Lee Berger tuyên bố rằng những hóa thạch này chỉ khoảng 200.000-300.000 năm tuổi và có thể không phải là tổ tiên của loài người hiện đại. Homo naledi thậm chí có thể đã từng gặp gỡ các các thành viên sơ khai của loài người hiện đại - Homo sapiens.
 
 Nhật thực
Ngày 21/8, Hoa Kỳ chứng kiến nhật thực toàn phần kể từ khi tuyên bố độc lập năm năm 1776. Trong kỳ nhật thực này, bóng của Mặt trăng đi qua 14 bang của Hoa Kỳ, kéo dài từ bờ biển phía Đông sang bờ biển phía Tây nước Mỹ trong 99 năm qua.
 
 
Khách phương xa
Tiểu hành tinh được đặt tên "Oumuamua", nghĩa là "sứ giả đầu tiên từ phương xa "
 
Mặc dù các nhà khoa học đã dự đoán suốt nhiều năm qua về khả năng một tiểu hành tinh sẽ ghé thăm trái đất, năm 2017 là lần đầu tiên chúng ta phát hiện một 'vị khách' như vậy. Một nhóm nhà nghiên cứu đã phát hiện ra vật thể lạ hồi tháng Mười. Họ cũng sớm chắc chắn rằng tốc độ và quỹ đạo của hành tinh này cho thấy nó có nguồn gốc ngoài Hệ Mặt Trời. 'Vị khách' được đặt tên là "Oumuamua", nghĩa là "sứ giả đầu tiên từ phương xa ".
 
Hành tinh mới phát hiện có màu hơi đỏ, giống với các vật thể ở vùng ngoài Hệ Mặt Trời. Ước tính hành tinh nhỏ này có chiều dài gấp 10 lần chiều rộng, đặc điểm nổi bật chưa từng thấy ở các tiểu hành tinh Hệ Mặt Trời vốn không dài đến thế.
 
 
Núi băng trôi khổng lồ
Vệ tinh phát hiện vết nứt lớn trên thềm băng Larsen C
 
Một trong những tảng băng trôi lớn nhất tách khỏi thềm băng Larsen C của Nam Cực vào tháng Bảy. Các nhà khoa học đã theo dõi sự phát triển của vết nứt lớn trên thềm băng trong suốt hơn một thập kỷ. Khối băng trôi khổng lồ ước tính bao phủ diện tích khoảng 6.000 km vuông - khoảng một phần tư diện tích xứ Wales.
 
Các tảng băng tách khỏi Nam Cực là hoạt động tự nhiên. Tuy nhiên giới khoa học cho rằng thềm băng Larsen C có kích cỡ nhỏ nhất kể từ cuối kỷ băng hà khoảng 11.700 năm trước . Họ cũng cho rằng cần có các nghiên cứu trong tương lai để tìm hiểu việc thềm băng đáp ứng với việc khí hậu ấm lên như thế nào.
 
 
Kim Quy st
 
 
Xem thêm...

Nước Pháp kỷ niệm 150 năm ngày sinh của Marie Curie

Nước Pháp kỷ niệm 150 năm

ngày sinh của Marie Curie

Marie Curie

Năm 2017 đánh dấu 150 năm ngày sinh của thiên tài Marie Curie. Nhân dịp này, Trung tâm bảo tồn các di tích quốc gia (CMN) tổ chức một chương trình sinh hoạt văn hóa trong vòng 4 tháng. Quan trọng nhất là cuộc triển lãm với chủ đề ‘‘Marie Curie, một phụ nữ tại Điện Danh nhân’’ (Marie Curie, une femme au Panthéon) từ ngày 08/11/2017 cho tới 04/03/2018.

 Cuộc triển lãm tại điện Panthéon (miễn phí cho giới trẻ dưới 26 tuổi) được tổ chức song song với các buổi thuyết trình tại Viện Curie (Institut Curie, trước kia là Viện nghiên cứu Radium) hầu quảng bá các công trình gần đây nhất về phương pháp xạ trị nói riêng, điều trị ung thư nói chung. Bên cạnh đó còn có cuộc triển lãm thường trực tại Bảo tàng Curie. Cả hai cơ sở này (Viện nghiên cứu & Bảo tàng Curie) đều tọa lạc giữa lòng khu phố La Tinh ở Paris quận 5, nằm cách điện Panthéon có vài trăm thước.

Dụng cụ hay máy đo phòng thí nghiệm, ảnh quang tuyến có dùng tia bức xạ (tia X), tài liệu bản thảo, vật dụng cá nhân, sổ tay ghi chép các phương trình vật lý cũng như hóa học, ảnh chân dung của hai vợ chồng Pierre và Marie Curie bên cạnh các đồng nghiệp …… hầu hết các tư liệu trong cuộc triển lãm tại điện Panthéon đều xuất phát từ Qũy lưu trữ của dòng họ Curie cho thấy là trước khi nổi tiếng nhờ giải Nobel, bà Marie Curie đã làm việc trong những điều kiện rất hạn chế, phương tiện tài chính eo hẹp nếu không nói là nghèo nàn.

 Tuân theo trình tự thời gian, cuộc triển lãm dựng lại cuộc đời và sự nghiệp của Marie Curie qua các cột mốc quan trọng : từ những năm tháng đầu đời tại thủ đô Ba Lan (Vacxava) cho tới lúc khởi nghiệp tại Paris (1867-1891), giai đoạn những năm 1895-1896 là lúc bà Maria Sklodowska tốt nghiệp và trở thành Marie Curie khi lập gia đình và có con với ông Pierre Curie. Thời kỳ vinh quang của bà là vào đầu thế kỷ XX, khi Marie Curie đoạt giải Nobel vật lý năm 1903 nhờ các công trình nghiên cứu với Henri Becquerel về phóng xạ.

Gần một thập niên sau đó, vào năm 1911, Marie Curie nhận thêm một giải Nobel thứ nhì trên lãnh vực hóa học, nghiên cứu về đặc tính của hai chất radium và polonium. Đóng góp của Marie Curie không những quan trọng trong ngành khoa học mà còn trên phương diện xã hội. Qua việc khuyến khích và tạo dựng một nền giáo dục phổ thông, chú trọng tới tiềm năng của thí sinh chứ không phân biệt giới tính, bà Marie Curie đã giúp giới đấu tranh đòi nữ quyền giảm bớt các chênh lệch về mặt xã hội, giáo dục giữa hai phái nam và nữ.

Được so sánh như là một thiên tài khoa học do lúc sinh tiền bà là người đầu tiên đoạt hai giải Nobel (vật lý & hóa học) và cũng là nữ giảng viên đại học duy nhất tại Đại học Sorbonne, tới khi qua đời Marie Curie cũng là phụ nữ đầu tiên được nâng lên hàng vĩ nhân khi hài cốt của bà được đưa vào điện Panthéon, nơi yên nghĩ ngàn thu của các danh nhân, không những có nhiều công lao với nước Pháp mà còn có nhiều đóng góp to lớn cho nhân loại.

Cuộc triển lãm ‘‘Marie Curie, một phụ nữ tại Điện Danh nhân’’ lại càng có ý nghĩa vào lúc các quốc gia Pháp, Đức hay Anh, Mỹ đều làm lễ kỷ niệm Đệ Nhất Thế Chiến nhân ngày 11/11. Cách đây đúng 100 năm, trong thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ nhất, bà Marie Curie đã vận động quyên góp để trang bị các máy chụp quang tuyến (tia X) di động để có thể điều trị các thương binh. Những chiếc máy này có sử dụng xạ khí radon, một loại khí mà bà Marie Curie lấy từ chất radium do chính bà tinh chế. Cũng trong giai đoạn này, bà đã đem bán giải Nobel bằng vàng của mình để lấy tiền gây quỹ tham gia vào ‘‘nỗ lực chiến tranh’’.

 

Sách sử không nói rõ chất radium một khi ứng dụng vào y khoa đã giúp cứu sống bao sinh mạng trong thời chiến, nhưng rõ ràng là chất này đã khiến cho bà Marie Curie lâm bạo bệnh rồi từ trần vào mùa hè năm 1934. Sau nhiều năm làm việc, nghiên cứu chất radium mà không có biện pháp cách ly an toàn, bà đã qua đời do bị nhiễm phóng xạ, thiếu máu trầm trọng do cơ thể mất khả năng tái tạo huyết cầu. Tuy mắc phải nhiều căn bệnh mãn tính, cặp mắt bị mù do đục thủy tinh thể, nhưng cho tới tận những năm tháng cuối đời, bà Marie Curie vẫn đam mê tìm tòi chừng nào tâm trí vẫn còn minh mẫn. Niềm đam mê ấy đã khiến bà dâng hiến trọn đời cho ngành khoa học. Có lẽ cũng vì thế mà bà không bao giờ chịu bó tay, luôn đi tìm cái khôn trong cái khó.

Hồng Anh st

Xem thêm...

Tại sao phụ nữ vắng mặt trong Nobel khoa học?

Tại sao phụ nữ vắng mặt

trong Nobel khoa học?

Lần gần đây nhất mà một phụ nữ giành được Nobel khoa học là năm 2015, khi dược học gia người Hoa, Tu Youyou (Đồ U U), được công nhận cho những nghiên cứu chữa trị sốt rét. Phải đi ngược lại 54 năm trước mới tìm được một phụ nữ giành Nobel khoa học (Maria Goeppert Mayer, Nobel Vật lý năm 1963). Tại sao phụ nữ vắng mặt trong các buổi điểm danh Nobel hàng năm? Tại vì phụ nữ yếu về nghiên cứu khoa học (so với nam giới) hay bởi lý do nào khác?

Hình Internet

Nam nữ khác biệt gì?

Việc mổ xẻ khác biệt nam-nữ thật ra là chủ đề hấp dẫn lâu nay đối với giới nghiên cứu. Về thể chất, có những điểm khác nhau không thể phủ nhận, chẳng hạn sự khác biệt liên quan hormone và thần kinh, như nhận xét của Virginia Valian, giáo sư tâm lý Ðại học Hunter (tác giả quyển Why So Slow? The Advancement of Women). Các nhà thần kinh học từng cho thấy não bộ nữ giới nhỏ hơn trung bình 10% so với phái nam. Cũng theo lý thuyết “não nhỏ”, cách đây hơn một thế kỷ, nhà khoa học Pháp Gustav Le Bon từng cho rằng yếu tố này chính là nguyên nhân làm cho phụ nữ “không kiên định, không nhất quán, thiếu tư duy và không đủ khả năng suy luận”.

 

Tính phức tạp vấn đề càng được làm đậm với các nghiên cứu mới đây. Vài người tin rằng não phụ nữ tương đối có nhiều chất xám (gray matter) – loại tế bào thần kinh đặc biệt hữu dụng cho tiến trình tư duy; trong khi não quý ông đa phần chỉ nhiều chất trắng (white matter, mô nằm giữa tế bào thần kinh). Thật ra việc mổ xẻ tính khác biệt nam-nữ còn tùy phương cách tiếp cận vấn đề. Với Elizabeth Spelke (nhà tâm lý học Ðại học Harvard), “người lớn chúng ta cứ quen nghĩ rất khác biệt về con trai-con gái và theo đó mà đối xử nhưng khi đo lường khả năng của họ, chúng tôi nhận thấy họ thật giống nhau” (New York Times).

Lập luận rằng phái nam có khả năng toán cao hơn nữ thật ra không hoàn toàn chính xác. Theo bài kiểm tra tiêu chuẩn hóa quốc tế thực hiện bởi Tổ chức phát triển và hợp tác kinh tế (OECD) tiến hành trên 250,000 đối tượng học sinh 15 tuổi tại 41 quốc gia cách đây vài năm, người ta phát hiện rằng tỉ lệ con trai giỏi toán hơn con gái chỉ nhỉnh hơn tại ½ số quốc gia được khảo sát; và tại tất cả quốc gia còn lại, chẳng có khác biệt gì trong kỹ năng toán giữa học sinh nam và nữ. Cụ thể, ở Nhật, các em nữ gần như ngang ngửa bọn con trai; và tại Iceland, đám nam sinh đã phải nghiêng mình kính nể bọn con gái về kỹ năng toán. Một thực tế nữa là học sinh nữ đang thắng áp đảo nam sinh tại Mỹ. Không như cách đây hơn một thế kỷ, khi chủ tịch Ðại học Harvard Charles W. Eliot từ chối nhận sinh viên nữ bởi lo ngại họ có thể “làm hao phí nguồn tài năng quý giá” của trường mình, hệ thống đại học lẫn trung học Mỹ hiện nay đều đầy nữ giới. Lớp trưởng là con gái, chủ tịch hội học sinh là con gái và con gái cũng ngồi trên con trai ở các bảng xếp hạng thành tích học tập.

Hình Internet

Não và tư duy

Nghiên cứu tường tận cho thấy nam nhi không chỉ thất thế trước phái yếu ở trung học mà cũng tệ hơn bọn tóc dài ngay hồi lớp nhỏ. Trong những ngày đầu đến trường, con trai luôn chậm hơn trung bình hai năm (!) so với con gái ở môn đọc và viết. Chuỗi ngày lê thê học tập của con trai tiếp tục tồn tại như một tình thế cưỡng ép khiến nhiều em bị chẩn đoán là “rối loạn hoạt động và khả năng tập trung”. Theo BusinessWeek, khảo sát tại hệ thống trường công ở Fairfax County (tiểu bang Virginia) cho thấy hơn 20% học sinh trung học nam đã phải uống thuốc bổ thần kinh vào trước năm lớp năm. Ðến năm cuối cùng trung học, trong khi đám tóc dài rủ nhau ôn thi tốt nghiệp, bọn con trai lại vùi mình trong phòng tập thể lực, miệt mài chơi game hoặc đốt thời giờ trong việc truy xuất nhạc từ Internet…

Các nghiên cứu mới đây cho biết thêm, hai bán cầu trong não phụ nữ được liên kết tốt hơn; não có nhiều tế bào thần kinh hơn và phụ nữ có khuynh hướng sử dụng nhiều phần trong não hơn để thực hiện công việc nhất định nào đó. Ðiều này còn có thể giải thích tại sao phụ nữ phục hồi nhanh hơn sau khi bị đột quỵ. Trong khi đó, phái nam có khuynh hướng tập trung tư duy ở khu vực quen thuộc nào đó trong não, cho dù họ làm toán, đọc sách hoặc ủ ê tâm trạng chán chường.

“Ðàn ông và đàn bà có cấu tạo não khác nhau và chúng ta vẫn chưa biết rõ ý nghĩa của sự khác biệt này” – thú nhận của Richard Haier, giáo sư Ðại học California-Irvine. Khảo sát bằng chỉ số IQ, nhóm nghiên cứu Richard Haier khám phá rằng khu vực liên quan trí thông minh trong não nam lại khác với khu vực trong não nữ. Ðây là một khám phá rất mới và bất ngờ. Trong khi đó, nhà tâm lý học Jay Giedd (người có “thư viện” về sự phát triển não thuộc hàng lớn nhất thế giới, từng đo kích thước não trong hai thập niên qua) kể thêm rằng não ở trẻ em nữ phát triển cao nhất ở độ tuổi 11 rưỡi; trong khi trẻ nam phải mất thêm ba năm.

Liên quan não và tư duy, người ta từng đặt câu hỏi rằng tại sao phái nam có khuynh hướng liên tưởng hình ảnh ba chiều dễ hơn; trong khi kỹ năng ngôn ngữ cũng như “độ nhạy” trong cảm xúc ở nữ lại nhỉnh hơn phái nam? Hãy thử cho đối tượng nam-nữ xem cùng bức tranh phong cảnh, gần như chắc chắn họ sẽ miêu tả khác nhau. “Phụ nữ có thể thấy những màu sắc mà nam giới không thấy; có thể nghe những tiếng động mà đàn ông không nghe; có thể ngửi những mùi mà đàn ông không ngửi được” – theo nhà tâm lý Leonard Sax (tác giả quyển Why Gender Matters).

Bởi vì mắt, tai, mũi là “cổng vào” của não nên chúng trực tiếp ảnh hưởng sự phát triển não từ khi mới sinh – đây là một kết luận thú vị nữa. Nghiên cứu ở chuột cho thấy võng mạc chuột đực có nhiều tế bào thần kinh liên quan nhận biết chuyển động, trong khi võng mạc chuột cái có nhiều tế bào thần kinh liên quan nhận biết màu sắc và kết cấu vật thể. Nếu điều này cũng đúng ở người, nó có thể giải thích tại sao bé trai thường nhìn chằm chằm vào vật treo lủng lẳng ở nôi và khoái chơi đồ chơi chuyển động; trong khi bé gái thích búp bê nhiều màu và cũng khoái tập làm họa sĩ. Tương tự, tai phụ nữ cũng nhạy cảm hơn ở một số tiếng động; và tất nhiên cơ chế khứu giác nữ giới làm việc tốt hơn (hèn gì phụ nữ dễ phát hiện “mùi lạ” ở chồng!).

Amy Mainzer, sinh năm 1974, có bằng tiến sĩ vật lý thiên văn Đại học UCLA, một trong những “ngôi sao”

đẹp nhất của NASA và hiện là gương mặt quen thuộc trong chương trình “The Universe” của History Channel. nguồn: nasa.org

Einstein tóc dài

Não, cùng những khác biệt sinh học, có thể hé mở phần nào về thiên hướng làm khoa học ở hai giới tính. Nhiều thí nghiệm gần đây cho biết bé gái – khi thất bại – thường có khuynh hướng bỏ cuộc và khóc nhè; trong khi bé trai – theo Sandra Witelson – thường tỏ ra bực tức nhưng muốn làm xong cho bằng được. Theo khảo sát thực tế, Witelson kể rằng mình từng gặp nhiều trường hợp phụ nữ không bao giờ nhận ra khả năng khoa học của mình bởi họ ngưng khi không nhìn thấy triển vọng hoặc bởi vài rào cản nào đó. Và cũng từ khảo sát thực tế, người ta cũng kết luận rằng một khi được khuyến khích, phụ nữ luôn thành công trong khoa học.

Trong gần suốt thế kỷ 19, các môn như vật lý, thiên văn, hóa học và sinh vật là lĩnh vực không xa lạ với nữ khoa học gia Mỹ. Hồ sơ lưu từ các trường hàng đầu tại Boston cho thấy nữ sinh đã qua mặt nam sinh ở môn lý vào giữa thế kỷ 19. Lịch sử đang lặp lại. Hiện nay, tại Iceland và Thụy Ðiển, nữ sinh đã hạ bệ nam sinh ở môn toán và lý. Và ngay tại Mỹ, số giáo sư nữ đang gần bằng giáo sư nam. ½ cử nhân hóa và gần 60% cử nhân sinh tại Mỹ hiện là nữ giới. Cách đây ba thập niên, phụ nữ chỉ chiếm 1/10 số tiến sĩ tại Mỹ; tỉ lệ này bây giờ là 1/3 (trong tất cả bộ môn khoa học). Bây giờ, tại mỗi tiểu bang nước Mỹ, trong mỗi nhóm thu nhập, mỗi nhóm sắc tộc, chị em đang chiếm tỉ lệ cao hơn phái nam, giành trung bình 57% tất cả bằng cử nhân và 58% tất cả bằng thạc sĩ.

Trở lại với câu hỏi tại sao phe tóc dài thường xuyên vắng mặt trong các buổi điểm danh Nobel hàng năm. Như cây bút Hannah Devlin viết trên The Guardian (6-10-2017), vấn đề không liên quan gì đến phân biệt giới tính hoặc não to, não bé gì cả. Ðơn giản là cơ chế chấm giải của Ủy ban Nobel, nơi thường xét giải căn cứ vào quá trình ứng dụng thực tế của công trình và điều này tạo ra khoảng cách thời gian rất rộng giữa thời điểm nghiên cứu đến thời điểm công nhận nghiên cứu, dù điều này trái với ý nguyện Alfred Nobel khi ông cống hiến tài sản mình để tưởng thưởng cho những khám phá khoa học và sáng chế được thực hiện “trong năm trước đó”.

Cho nên, tuổi trung bình của những người được nhận Nobel ngày càng tăng. Từ 1931-1940, tuổi trung bình của các khoa học gia giành Nobel Vật lý là 41. Con số này bây giờ là 68. Càng kéo lùi thời gian công nhận nghiên cứu thì khả năng các khoa học gia nữ bị “lọt sổ” càng cao, chẳng hạn nhà vật lý thiên văn Vera Rubin, người mà hồi thập niên 1970 từng đưa ra những chứng cứ thuyết phục đầu tiên về sự tồn tại của vật chất tối (dark matter). Bà Rubin từ trần vào năm ngoái, trước khi có các cuộc thử nghiệm tương tự cuộc thử nghiệm mà CERN (Tổ chức nghiên cứu hạt nhân châu Âu) tiến hành để giải đáp bí ẩn về vật chất tối là gì. Nếu tiếp tục đi theo “truyền thống” chấm giải như vài thập niên gần đây, Ủy ban Nobel sẽ chỉ có thể “sưu tập đồ cổ” hơn là đánh giá và ghi nhận sự tiến bộ của khoa học ngày nay, ở thời điểm mà sự đóng góp và cống hiến của phụ nữ ngày càng nhiều.

 

Mạnh Kim

 

Ngọc Lan st

 

Xem thêm...
Theo dõi RSS này